Trả lời nhanh
Biên độ nhiệt độ năm lớn nhất ở các vùng vĩ độ cao, nhất là những nơi nằm sâu trong lục địa, xa biển. Nhỏ nhất là vùng xích đạo và những nơi gần đại dương. Nguyên nhân là ở vĩ độ cao, chênh lệch lượng bức xạ Mặt Trời giữa mùa hạ và mùa đông rất lớn, còn lục địa nóng lên và lạnh đi nhanh hơn đại dương.
Biên độ nhiệt độ năm là gì?
Biên độ nhiệt độ năm là hiệu số giữa nhiệt độ trung bình của tháng nóng nhất và nhiệt độ trung bình của tháng lạnh nhất trong năm. Ví dụ một nơi có tháng nóng nhất là 28°C và tháng lạnh nhất là 16°C thì biên độ năm là 12°C.
Biên độ càng lớn nghĩa là sự khác biệt giữa mùa nóng và mùa lạnh càng rõ. Biên độ nhỏ nghĩa là nhiệt độ quanh năm khá đều.
Quy luật theo vĩ độ
Ở xích đạo, Mặt Trời chiếu gần thẳng góc quanh năm và độ dài ngày đêm gần bằng nhau, nên nhiệt độ các tháng chênh nhau rất ít, biên độ chỉ vài độ C. Càng xa xích đạo, góc chiếu và độ dài ban ngày thay đổi theo mùa càng mạnh. Ở vĩ độ cao, mùa hạ ngày dài, mùa đông đêm dài hoặc kéo dài nhiều tháng, nên biên độ rất lớn.
Vì thế quy luật chung: biên độ nhiệt độ năm tăng dần từ xích đạo về phía hai cực.
Quy luật theo lục địa và đại dương
Nước có nhiệt dung lớn, nóng lên và lạnh đi chậm. Đất liền thì ngược lại. Vì thế, cùng một vĩ độ, vùng ven biển có biên độ nhỏ (khí hậu hải dương), còn vùng sâu trong lục địa có biên độ lớn (khí hậu lục địa).
| Vị trí | Biên độ nhiệt năm | Lý do |
|---|---|---|
| Xích đạo | Rất nhỏ (vài °C) | Bức xạ Mặt Trời gần như không đổi theo mùa |
| Vĩ độ trung bình ven biển | Trung bình | Biển điều hòa nhiệt độ |
| Vĩ độ trung bình trong lục địa | Lớn | Đất nóng lên và lạnh đi nhanh |
| Vĩ độ cao sâu trong lục địa | Lớn nhất | Cả hai yếu tố vĩ độ và lục địa cùng làm tăng biên độ |
Ví dụ điển hình là vùng Đông Siberi (Nga). Mùa đông ở đó cực kỳ lạnh, mùa hạ khá ấm, biên độ năm lên tới hơn 60°C.
Cách trả lời câu hỏi “biên độ nhiệt độ năm lớn nhất ở”
- Nếu đề cho các dải vĩ độ, chọn vĩ độ cao nhất theo quy luật tăng dần về hai cực.
- Nếu đề cho cả yếu tố gần biển và xa biển, chọn nơi sâu trong lục địa.
- Nếu đề hỏi “nhỏ nhất”, chọn xích đạo hoặc nơi ven biển, đảo.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ hai chữ “xa” và “cao”: xa biển và cao vĩ độ thì biên độ lớn. Còn “gần” biển và “gần” xích đạo thì biên độ nhỏ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm biên độ nhiệt năm với biên độ nhiệt ngày. Biên độ ngày là chênh lệch trong một ngày, lớn nhất ở hoang mạc.
- Nghĩ rằng nơi nóng nhất sẽ có biên độ lớn nhất. Biên độ nói về độ chênh, không phải độ cao của nhiệt độ.
- Quên rằng ảnh hưởng của lục địa có thể làm biên độ vĩ độ trung bình lớn hơn cả vùng ven biển ở vĩ độ cao hơn.
Luyện tập
- Câu 1. Một địa điểm có nhiệt độ trung bình tháng 7 là 22°C và tháng 1 là −18°C. Tính biên độ nhiệt độ năm. Đáp án: 22 − (−18) = 40°C.
- Câu 2. Vì sao đảo giữa đại dương có biên độ nhiệt năm nhỏ? Đáp án: vì nước biển nóng lên và lạnh đi chậm, điều hòa nhiệt độ cho đảo.
- Câu 3. Vì sao vùng xích đạo có biên độ nhiệt năm nhỏ? Đáp án: vì quanh năm Mặt Trời chiếu gần thẳng góc và ngày đêm dài gần bằng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Biên độ nhiệt độ năm là gì?
Là hiệu số giữa nhiệt độ trung bình tháng cao nhất và nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất trong năm.
Nơi nào có biên độ nhiệt độ năm nhỏ nhất?
Vùng xích đạo và các nơi gần đại dương như đảo, ven biển.
Vì sao lục địa có biên độ nhiệt lớn hơn đại dương?
Vì đất có nhiệt dung nhỏ, nóng lên và lạnh đi nhanh, trong khi nước biển thay đổi nhiệt độ chậm.
Biên độ nhiệt năm thay đổi theo vĩ độ ra sao?
Tăng dần từ xích đạo về hai cực do sự khác biệt giữa các mùa về bức xạ ngày càng lớn.