Trả lời nhanh
Thiết bị bắn tốc độ dùng để kiểm tra tốc độ của các phương tiện giao thông: nó phát sóng (radar hoặc laser) tới xe, thu sóng phản xạ rồi tính ra tốc độ và hiển thị ngay trên màn hình. Phát biểu sai là phát biểu nói thiết bị này đo bằng cách khác (ví dụ phải cho xe dừng lại) hoặc không phát hiện được vi phạm tốc độ. Em hãy đối chiếu từng phương án với các đặc điểm bên dưới.
Lưu ý: đề bài gốc chỉ cho nhận định A, các phương án còn lại không được hiển thị đầy đủ. Vì vậy bài này không “đoán” chữ cái đáp án mà hướng dẫn em cách tự kiểm tra từng phương án chắc chắn đúng.
Thiết bị bắn tốc độ là gì?
Đây là thiết bị cầm tay hoặc gắn cố định bên đường, dùng để xác định tốc độ của xe đang chạy. Lực lượng chức năng dùng nó để kiểm tra xe có chạy quá tốc độ cho phép hay không. Kết quả hiện ngay trên màn hình, thường tính bằng km/h.
Nguyên lý hoạt động
Thiết bị không “chạm” vào xe mà dùng sóng, nên đo được từ xa, khi xe vẫn đang chạy.
- Loại radar: phát sóng vô tuyến về phía xe. Sóng phản xạ có tần số thay đổi tuỳ xe chạy nhanh hay chậm (hiệu ứng Doppler). Máy dựa vào độ thay đổi này để tính tốc độ.
- Loại laser: phát các xung ánh sáng, đo khoảng cách tới xe ở hai thời điểm liên tiếp. Tốc độ bằng độ thay đổi khoảng cách chia cho thời gian giữa hai lần đo: v = Δs/Δt.
Cả hai cách đều quy về công thức quen thuộc của lớp 7: tốc độ = quãng đường / thời gian.
Bảng đối chiếu: phát biểu nào đúng, phát biểu nào sai?
| Phát biểu | Đánh giá | Vì sao |
|---|---|---|
| Dùng để kiểm tra tốc độ của phương tiện tham gia giao thông | Đúng | Đây chính là công dụng của thiết bị. |
| Hiển thị tốc độ của xe ngay trên màn hình | Đúng | Máy tính toán gần như tức thời. |
| Hoạt động bằng cách phát và thu sóng phản xạ từ xe | Đúng | Là nguyên lý của radar và laser. |
| Đo được khi xe đang chuyển động, không cần dừng xe | Đúng | Đo từ xa bằng sóng. |
| Chỉ đo được khi xe đứng yên / phải dừng xe mới đo được | Sai | Mục đích là đo xe đang chạy. |
| Không thể dùng để phát hiện xe chạy quá tốc độ | Sai | Đó là mục đích sử dụng chính. |
| Đo thời gian bằng đồng hồ bấm giây do người cầm máy tự bấm | Sai | Máy tự đo bằng sóng, không bấm tay. |
Mẹo chọn đáp án sai
- Gạch chân từ khoá: “kiểm tra tốc độ”, “phương tiện đang chạy”, “sóng phản xạ”.
- Phát biểu nào mâu thuẫn với công dụng (xe phải dừng, không đo được tốc độ, đo khối lượng xe…) thì là phát biểu sai.
- Cẩn thận với câu hỏi “chọn đáp án sai“: nhiều bạn đọc nhanh, thấy phương án đúng đầu tiên rồi chọn luôn. Hãy đọc hết cả 4 phương án.
Ví dụ minh hoạ (số liệu tự đặt)
Một thiết bị laser đo khoảng cách tới ô tô đang chạy lại gần: lần 1 là 120 m, sau 0,5 s lần 2 là 112,5 m.
- Quãng đường xe đi được: 120 − 112,5 = 7,5 m.
- Tốc độ: v = 7,5 : 0,5 = 15 m/s.
- Đổi đơn vị: 15 m/s × 3,6 = 54 km/h.
Nếu giới hạn tốc độ đoạn đường đó là 50 km/h thì xe này đã chạy quá tốc độ.
Lỗi sai thường gặp
- Quên đổi đơn vị: 1 m/s = 3,6 km/h (không phải nhân 6 hay chia 3,6 nhầm chiều).
- Nhầm tốc độ đo bằng thiết bị bắn tốc độ (gần như tốc độ tại thời điểm đo) với tốc độ trung bình cả quãng đường.
- Cho rằng thiết bị đo “lực” hay “khối lượng” của xe.
Bài luyện tập
Bài 1. Đổi 72 km/h ra m/s.
Đáp án: 72 : 3,6 = 20 m/s.
Bài 2. Một xe máy đi được 30 m trong 2 s theo máy đo. Xe có vượt giới hạn 40 km/h không?
Đáp án: v = 30 : 2 = 15 m/s = 54 km/h > 40 km/h, xe vượt tốc độ cho phép.
Bài 3. Phát biểu “Thiết bị bắn tốc độ chỉ hoạt động khi xe dừng hẳn” đúng hay sai?
Đáp án: Sai, vì thiết bị dùng để đo xe đang chuyển động.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị bắn tốc độ dùng để làm gì?
Dùng để kiểm tra tốc độ của các phương tiện đang tham gia giao thông, từ đó phát hiện xe chạy quá tốc độ cho phép.
Thiết bị bắn tốc độ hoạt động dựa trên nguyên lý nào?
Máy phát sóng (radar hoặc laser) tới xe rồi thu sóng phản xạ. Dựa vào sự thay đổi tần số hoặc sự thay đổi khoảng cách theo thời gian, máy tính ra tốc độ của xe.
Đổi từ m/s sang km/h như thế nào?
Nhân với 3,6. Ví dụ 15 m/s = 15 × 3,6 = 54 km/h. Ngược lại, chia cho 3,6 để đổi từ km/h sang m/s.
Thiết bị bắn tốc độ đo tốc độ trung bình hay tốc độ tức thời?
Thiết bị đo trong khoảng thời gian rất ngắn nên kết quả gần với tốc độ tại thời điểm đo (tốc độ tức thời), không phải tốc độ trung bình trên cả quãng đường dài.