Trả lời nhanh
Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo một quỹ đạo gần tròn (hình elip), cùng chiều quay quanh trục, tức từ tây sang đông. Một vòng hết khoảng 365 ngày 6 giờ. Trong khi chuyển động, trục Trái Đất luôn nghiêng khoảng 66°33′ so với mặt phẳng quỹ đạo và giữ nguyên hướng nghiêng trong không gian.
Quan sát hình cần chú ý những gì?
Hình về chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời thường vẽ Mặt Trời ở giữa, đường quỹ đạo bao quanh và Trái Đất ở bốn vị trí. Bạn nên đọc hình theo thứ tự năm điểm sau rồi mới viết câu trả lời:
- Quỹ đạo: đường khép kín bao quanh Mặt Trời, có dạng elip gần tròn.
- Mũi tên: cho biết chiều chuyển động (ngược chiều kim đồng hồ khi nhìn từ phía trên Bắc cực xuống).
- Trục Trái Đất: đoạn thẳng xuyên qua quả cầu, bị nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo.
- Hướng của trục: ở cả bốn vị trí, trục đều nghiêng về cùng một phía.
- Các mốc ngày: 21/3, 22/6, 23/9, 22/12.
Mô tả chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời
- Hướng chuyển động: từ tây sang đông, cùng chiều với chiều tự quay quanh trục.
- Quỹ đạo: hình elip gần tròn, Mặt Trời nằm lệch một chút so với tâm nên khoảng cách Trái Đất – Mặt Trời thay đổi nhẹ (trung bình khoảng 150 triệu km).
- Thời gian: một vòng quanh Mặt Trời mất khoảng 365 ngày 6 giờ, gọi là một năm thiên văn.
- Trục nghiêng: trục tự quay nghiêng khoảng 66°33′ so với mặt phẳng quỹ đạo, và hướng nghiêng không đổi trong suốt chuyển động.
- Hệ quả trực tiếp: vị trí Trái Đất so với Mặt Trời thay đổi theo thời gian, nên nửa cầu Bắc và nửa cầu Nam lần lượt hướng về Mặt Trời nhiều hay ít.
Đoạn trả lời mẫu (dùng khi làm bài)
“Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo quỹ đạo hình elip gần tròn, theo chiều từ tây sang đông. Thời gian Trái Đất đi hết một vòng là khoảng 365 ngày 6 giờ. Khi chuyển động, trục Trái Đất luôn nghiêng 66°33′ so với mặt phẳng quỹ đạo và hướng nghiêng không thay đổi.”
Chỉ cần đủ bốn ý: hướng – quỹ đạo – thời gian – trục nghiêng là bài đã đầy đủ.
Vì sao có năm nhuận?
Một năm thiên văn dài 365 ngày 6 giờ, nhưng lịch thường chỉ tính 365 ngày. Phần dư 6 giờ mỗi năm cộng dồn sau 4 năm là 6 × 4 = 24 giờ, đúng một ngày. Vì vậy cứ 4 năm lại thêm một ngày vào tháng 2, được năm nhuận 366 ngày (tháng 2 có 29 ngày).
Bốn vị trí đặc biệt trên quỹ đạo
| Ngày | Nửa cầu hướng về Mặt Trời | Mùa ở nửa cầu Bắc |
|---|---|---|
| 21/3 | Hai nửa cầu nhận ánh sáng gần như nhau | Bắt đầu mùa xuân |
| 22/6 | Nửa cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nhiều nhất | Bắt đầu mùa hạ |
| 23/9 | Hai nửa cầu nhận ánh sáng gần như nhau | Bắt đầu mùa thu |
| 22/12 | Nửa cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều nhất | Bắt đầu mùa đông |
Các mốc ngày có thể lệch khoảng một ngày tuỳ năm, nên khi học bạn nhớ theo ngày chuẩn trên.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm quỹ đạo là hình tròn hoàn hảo. Đúng là elip gần tròn.
- Nghĩ trục Trái Đất đổi hướng theo từng vị trí. Thực tế trục luôn song song với chính nó, chỉ có vị trí so với Mặt Trời thay đổi.
- Nhầm với chuyển động tự quay. Tự quay quanh trục mất khoảng 24 giờ, sinh ra ngày và đêm; chuyển động quanh Mặt Trời mất khoảng một năm.
- Cho rằng mùa hình thành do Trái Đất gần hay xa Mặt Trời. Nguyên nhân chính là trục nghiêng và hướng nghiêng không đổi.
Luyện tập nhanh
- Sau 8 năm, phần dư 6 giờ mỗi năm tạo ra bao nhiêu ngày? Đáp án: 6 × 8 = 48 giờ = 2 ngày, tức 2 năm nhuận.
- Nếu trục Trái Đất không nghiêng mà vuông góc với mặt phẳng quỹ đạo, theo bạn có hiện tượng mùa rõ rệt không? Đáp án gợi ý: không, vì lượng ánh sáng mỗi nửa cầu nhận được gần như không thay đổi trong năm.
- Điền vào chỗ trống: Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo chiều từ … sang … Đáp án: tây, đông.
Lưu ý: hình đánh số trong sách có thể khác nhau tuỳ bộ sách, nhưng nội dung cần mô tả đều xoay quanh các ý ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời theo hướng nào?
Trái Đất chuyển động từ tây sang đông, cùng chiều với chuyển động tự quay quanh trục. Nhìn từ phía trên Bắc cực xuống, đó là chiều ngược kim đồng hồ.
Trái Đất quay một vòng quanh Mặt Trời mất bao lâu?
Khoảng 365 ngày 6 giờ. Phần dư 6 giờ mỗi năm cộng lại thành một ngày sau 4 năm nên có năm nhuận 366 ngày.
Trục Trái Đất nghiêng bao nhiêu độ?
Trục nghiêng khoảng 66°33' so với mặt phẳng quỹ đạo, tức lệch 23°27' so với đường vuông góc với mặt phẳng đó. Hướng nghiêng không đổi khi Trái Đất chuyển động.
Chuyển động quanh Mặt Trời gây ra hiện tượng gì?
Cùng với trục nghiêng, chuyển động này gây ra các mùa trong năm và sự thay đổi độ dài ngày, đêm theo mùa và theo vĩ độ.