Phân công lao động xã hội ở nước ta chậm chuyển biến chủ yếu là do đâu?

Trả lời nhanh

Sự phân công lao động xã hội theo ngành ở nước ta còn chậm chuyển biến chủ yếu là do trình độ phát triển kinh tế – lực lượng sản xuất còn thấp: nền kinh tế vẫn mang nặng tính nông nghiệp, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa hoàn thiện nên các ngành công nghiệp, dịch vụ chưa đủ sức hút một lượng lớn lao động từ nông nghiệp sang.

Hiểu đúng câu hỏi

Phân công lao động xã hội theo ngành là sự phân chia lao động giữa các nhóm ngành lớn: nông – lâm – ngư nghiệp, công nghiệp – xây dựng và dịch vụ. “Chuyển biến” nghĩa là tỉ trọng lao động của các nhóm ngành này thay đổi theo hướng tiến bộ: nông nghiệp giảm, công nghiệp và dịch vụ tăng.

Ở nước ta, xu hướng ấy đã diễn ra nhưng chậm. Lao động nông nghiệp giảm dần song vẫn chiếm tỉ lệ đáng kể, trong khi lao động công nghiệp – xây dựng và dịch vụ tăng chưa nhanh như mong muốn.

Đề bài hỏi nguyên nhân chủ yếu, tức là nguyên nhân gốc, có tính quyết định, chứ không phải mọi yếu tố có liên quan.

Giải thích vì sao trình độ kinh tế là nguyên nhân chủ yếu

  1. Nền kinh tế xuất phát điểm thấp. Nước ta đi lên từ nền nông nghiệp lạc hậu, kéo dài chiến tranh nên cơ sở vật chất kĩ thuật của công nghiệp và dịch vụ còn yếu.
  2. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa hoàn thiện. Số việc làm mới trong công nghiệp và dịch vụ chưa đủ lớn, chưa kịp hút hết lực lượng lao động dôi dư ở nông thôn.
  3. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch còn chậm. Lao động chỉ chuyển ngành khi ngành mới tạo ra nhiều chỗ làm tốt hơn. Cơ cấu GDP chuyển chậm thì cơ cấu lao động buộc phải chuyển chậm theo.
  4. Năng suất lao động nông nghiệp còn thấp, sản xuất còn nhỏ lẻ. Cơ giới hoá chưa cao nên nông thôn vẫn giữ nhiều lao động, nhất là lao động thời vụ.

Nói gọn: kinh tế chưa phát triển đủ mạnh thì “cầu” lao động ở các ngành phi nông nghiệp chưa đủ lớn, nên lao động chưa thể dịch chuyển nhanh.

Các yếu tố liên quan nhưng không phải nguyên nhân gốc

Yếu tố Vai trò
Chất lượng lao động chưa cao, tỉ lệ qua đào tạo còn thấp Là lực cản, làm lao động khó chuyển sang ngành đòi hỏi tay nghề. Nhưng đây vừa là nguyên nhân, vừa là hệ quả của trình độ kinh tế thấp.
Nước ta đông dân, lực lượng lao động dồi dào Làm áp lực việc làm lớn hơn, nhưng bản thân dân đông không làm cơ cấu ngành chậm chuyển nếu kinh tế phát triển đủ nhanh.
Phân bố lao động chưa hợp lí giữa các vùng Là biểu hiện của vấn đề, không phải gốc rễ.
Thiếu vốn, công nghệ, chính sách chưa đồng bộ Là điều kiện cụ thể nằm trong “trình độ phát triển kinh tế còn thấp”.

Mẹo làm bài khi gặp câu này dưới dạng trắc nghiệm

  • Nếu có phương án nói về trình độ phát triển kinh tế / lực lượng sản xuất / quá trình công nghiệp hoá còn chậm, hãy ưu tiên chọn vì đó là nguyên nhân bao trùm.
  • Phương án chỉ nêu một mặt (chỉ chất lượng lao động, chỉ dân số đông, chỉ phân bố lao động) thường là nguyên nhân phụ hoặc hệ quả.
  • Phương án nói theo hướng ngược lại, như “kinh tế phát triển quá nhanh” hay “thiếu lao động”, chắc chắn sai.

Lỗi thường gặp: nhiều bạn chọn “chất lượng lao động thấp” vì nghe quen thuộc. Hãy tự hỏi: vì sao chất lượng lao động thấp? Vì kinh tế chưa đủ điều kiện đầu tư đào tạo. Như vậy, trình độ kinh tế mới là gốc.

Liên hệ kiến thức: biểu hiện của sự chuyển biến chậm

  • Lao động nông – lâm – thuỷ sản giảm qua các năm nhưng vẫn chiếm tỉ trọng lớn hơn tỉ trọng của ngành này trong GDP.
  • Lao động công nghiệp – xây dựng và dịch vụ tăng, nhưng nhiều người làm việc phi chính thức, năng suất chưa cao.
  • Thiếu việc làm ở nông thôn, thất nghiệp ở thành thị vẫn còn.

Hướng giải quyết: đẩy mạnh công nghiệp hoá nông thôn, phát triển dịch vụ, nâng cao chất lượng lao động qua đào tạo nghề, đa dạng hoá việc làm và xuất khẩu lao động có tay nghề.

Bài luyện tập

  1. Điền khuyết: Cơ cấu lao động theo ngành ở nước ta chuyển dịch chậm vì kinh tế còn ……… nên công nghiệp, dịch vụ chưa tạo đủ ……… để hút lao động nông nghiệp.
    Đáp án: trình độ phát triển thấp (chậm phát triển); việc làm.
  2. Vì sao nói “chất lượng lao động thấp” chưa phải nguyên nhân chủ yếu?
    Gợi ý: Chất lượng lao động thấp một phần là hệ quả của kinh tế chưa phát triển, thiếu nguồn lực đầu tư cho giáo dục – đào tạo; nguyên nhân gốc vẫn là trình độ kinh tế.
  3. Nêu hai giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành.
    Gợi ý: đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển dịch vụ; đào tạo nghề để lao động nông thôn chuyển sang làm công nghiệp, dịch vụ.

Tóm tắt để nhớ

Công thức nhớ nhanh: kinh tế chậm → việc làm phi nông nghiệp chưa đủ → lao động ở lại nông nghiệp → cơ cấu lao động chuyển biến chậm.

Câu hỏi thường gặp

Phân công lao động xã hội theo ngành là gì?

Là sự phân chia lao động giữa các nhóm ngành lớn của nền kinh tế: nông – lâm – ngư nghiệp, công nghiệp – xây dựng và dịch vụ.

Nguyên nhân chủ yếu khiến phân công lao động ở nước ta chuyển biến chậm là gì?

Là trình độ phát triển kinh tế – lực lượng sản xuất còn thấp, công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa hoàn thiện nên các ngành phi nông nghiệp chưa tạo đủ việc làm.

Chất lượng lao động thấp có phải nguyên nhân chủ yếu không?

Đây là yếu tố có ảnh hưởng nhưng chủ yếu là hệ quả của kinh tế chưa phát triển, nên thường không phải đáp án gốc khi đề hỏi nguyên nhân chủ yếu.

Cần làm gì để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành?

Đẩy mạnh công nghiệp hoá, phát triển dịch vụ, công nghiệp nông thôn, đồng thời đào tạo nghề để nâng cao chất lượng lao động.