Trả lời nhanh
Không khí luôn luôn chuyển động từ nơi có khí áp cao (cao áp) về nơi có khí áp thấp (thấp áp). Nguyên nhân là giữa hai nơi có chênh lệch khí áp, không khí bị “đẩy” từ chỗ nén nhiều sang chỗ nén ít để cân bằng. Sự chuyển động ngang của không khí này chính là gió.
Điền vào chỗ trống
Câu hoàn chỉnh: “Không khí luôn luôn chuyển động từ nơi có khí áp cao đến nơi có khí áp thấp.”
Nếu đề cho phương án lựa chọn, em chỉ cần chọn đáp án có cụm “từ cao áp về thấp áp” (hoặc “từ nơi áp suất cao đến nơi áp suất thấp”). Mọi phương án nói ngược lại, hoặc nói theo nhiệt độ, độ ẩm, đều chưa đúng.
Vì sao không khí chuyển động như vậy?
Khí áp là sức nén của không khí lên bề mặt Trái Đất. Ở nơi khí áp cao, không khí “đông đúc” hơn; ở nơi khí áp thấp, không khí “thưa” hơn. Giống như mở nắp chai nước ngọt có ga: khí trong chai áp suất cao thoát ra ngoài nơi áp suất thấp, chứ không chạy ngược vào.
Chênh lệch khí áp giữa hai nơi càng lớn thì gió càng mạnh. Hai nơi có khí áp bằng nhau thì không có gió do nguyên nhân này.
Khí áp cao, khí áp thấp hình thành thế nào?
- Nơi nóng: không khí nở ra, nhẹ đi và bốc lên cao, để lại phía dưới vùng khí áp thấp.
- Nơi lạnh: không khí co lại, nặng hơn và chìm xuống, tạo vùng khí áp cao.
Như vậy, bề mặt Trái Đất bị Mặt Trời sưởi nóng không đều chính là gốc của sự chênh lệch khí áp, rồi dẫn đến gió.
Ví dụ minh hoạ
1. Gió biển – gió đất
- Ban ngày: đất liền nóng nhanh hơn biển → trên đất liền là khí áp thấp, trên biển là khí áp cao → gió thổi từ biển vào đất liền (gió biển).
- Ban đêm: đất nguội nhanh hơn biển → trên đất liền là khí áp cao, trên biển là khí áp thấp → gió thổi từ đất liền ra biển (gió đất).
2. Gió thổi giữa các đai khí áp trên Trái Đất
| Vĩ độ gần đúng | Đai khí áp |
|---|---|
| Xích đạo (0°) | Thấp |
| Khoảng 30° Bắc và Nam | Cao |
| Khoảng 60° Bắc và Nam | Thấp |
| Cực (90°) | Cao |
Gió Tín phong thổi từ đai cao áp khoảng 30° về đai thấp áp xích đạo; gió Tây ôn đới thổi từ đai cao áp khoảng 30° về đai thấp áp khoảng 60°. Cả hai đều tuân theo quy tắc “cao → thấp”.
Lỗi sai thường gặp
- Đảo ngược chiều: viết “từ thấp áp về cao áp”. Mẹo nhớ: không khí chạy từ nơi “đông” sang nơi “thưa”.
- Nhầm gió với dòng không khí đi lên: không khí nóng bốc lên là chuyển động thẳng đứng; gió là chuyển động theo chiều ngang.
- Cho rằng gió thổi thẳng hoàn toàn: do Trái Đất tự quay, gió bị lệch hướng (lệch phải ở Bắc bán cầu, lệch trái ở Nam bán cầu). Nhưng xu hướng chung vẫn là từ cao áp về thấp áp.
Bài luyện tập
- Trưa hè, ở vùng ven biển, đất liền nóng hơn mặt biển. Gió thổi theo hướng nào?
Đáp án: Từ biển vào đất liền, vì trên biển là khí áp cao, trên đất liền là khí áp thấp. - Nơi A có khí áp 1015 mb, nơi B có khí áp 1005 mb. Không khí chuyển động từ đâu đến đâu?
Đáp án: Từ A đến B, vì A có khí áp cao hơn (đây là số liệu ví dụ tự đặt). - Vì sao hai nơi khí áp chênh nhau nhiều thì gió mạnh?
Đáp án: Chênh lệch khí áp càng lớn thì không khí bị “đẩy” càng mạnh để cân bằng nên tốc độ gió càng lớn.
Câu hỏi thường gặp
Gió là gì?
Gió là sự chuyển động của không khí theo chiều ngang trên bề mặt Trái Đất, từ nơi có khí áp cao đến nơi có khí áp thấp.
Nguyên nhân chính làm không khí chuyển động là gì?
Là sự chênh lệch khí áp giữa các khu vực, do bề mặt Trái Đất nhận nhiệt từ Mặt Trời không đều nên có nơi nóng, nơi lạnh.
Khí áp cao và khí áp thấp khác nhau thế nào?
Khí áp cao thường gắn với không khí lạnh, nặng, chìm xuống. Khí áp thấp thường gắn với không khí nóng, nhẹ, bốc lên.
Gió có luôn thổi thẳng từ cao áp đến thấp áp không?
Không hẳn. Do Trái Đất tự quay nên hướng gió bị lệch, nhưng xu hướng chung vẫn là từ cao áp về thấp áp.