Trả lời nhanh
Tranzito là linh kiện bán dẫn có 2 tiếp giáp P-N. Cấu tạo gồm ba lớp bán dẫn xếp xen kẽ (N-P-N hoặc P-N-P) nên tạo ra hai mặt tiếp giáp: một giữa cực phát và cực gốc, một giữa cực gốc và cực thu. Vì vậy phương án “1 tiếp giáp P-N” là sai.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi thường gặp trong phần linh kiện điện tử của môn Công nghệ: “Tranzito là linh kiện bán dẫn có … tiếp giáp P-N”. Chỗ trống được điền bằng số tiếp giáp, các phương án thường là 1, 2, 3 hoặc 4. Đáp án đúng là 2 tiếp giáp.
Lưu ý: trong chương trình phổ thông, “tranzito” được hiểu là tranzito lưỡng cực (BJT) với ba cực emitter (E), base (B), collector (C). Đây là loại dùng để khuếch đại tín hiệu và làm khoá đóng mở.
Vì sao tranzito có 2 tiếp giáp P-N?
Muốn có hai tiếp giáp, ta ghép ba lớp bán dẫn xen kẽ nhau. Hai lớp ngoài cùng cùng loại, lớp giữa khác loại.
- Tranzito NPN: lớp N – lớp P – lớp N.
- Tranzito PNP: lớp P – lớp N – lớp P.
Giữa hai lớp liền kề có một tiếp giáp, nên ba lớp sẽ có 3 − 1 = 2 tiếp giáp.
| Tên cực | Kí hiệu | Nối với lớp | Vai trò |
|---|---|---|---|
| Cực phát | E | Lớp ngoài thứ nhất | Phát ra hạt tải điện |
| Cực gốc | B | Lớp giữa (rất mỏng) | Điều khiển dòng qua tranzito |
| Cực thu | C | Lớp ngoài thứ hai | Thu hạt tải điện |
Loại trừ từng phương án
- 1 tiếp giáp P-N: sai. Đây là đặc điểm của điốt bán dẫn (hai lớp P và N, hai cực anốt – catốt).
- 2 tiếp giáp P-N: đúng, vì tranzito có ba lớp bán dẫn.
- 3 tiếp giáp P-N: sai. Muốn có 3 tiếp giáp phải có 4 lớp bán dẫn. Cấu trúc P-N-P-N là của tirixto (SCR), không phải tranzito.
- 4 tiếp giáp P-N: sai, không có linh kiện cơ bản nào trong chương trình có cấu tạo này.
Mẹo nhớ nhanh
- Điốt: 2 lớp – 1 tiếp giáp – 2 cực.
- Tranzito: 3 lớp – 2 tiếp giáp – 3 cực.
- Tirixto: 4 lớp – 3 tiếp giáp – 3 cực (A, K, G).
Quy tắc chung: số tiếp giáp = số lớp bán dẫn − 1. Chỉ cần đếm số lớp là suy ra ngay đáp án.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “3 cực” thành “3 tiếp giáp”. Số cực là 3, còn số tiếp giáp là 2.
- Nhầm tranzito với điốt vì cả hai đều có “tiếp giáp P-N”. Điốt chỉ có một tiếp giáp.
- Cho rằng lớp giữa dày nhất. Thực tế lớp gốc B rất mỏng và pha tạp ít, nên tranzito mới khuếch đại được.
Bài luyện tập
- Tranzito PNP có mấy lớp bán dẫn, mấy tiếp giáp? Đáp án: 3 lớp, 2 tiếp giáp.
- Một linh kiện có cấu trúc P-N-P-N có mấy tiếp giáp P-N? Đáp án: 3 tiếp giáp (4 lớp − 1).
- Lớp bán dẫn nằm giữa của tranzito NPN nối với cực nào và thuộc loại gì? Đáp án: cực gốc B, bán dẫn loại P.
Câu hỏi thường gặp
Tranzito là linh kiện bán dẫn có mấy lớp và mấy cực?
Tranzito có 3 lớp bán dẫn xen kẽ (N-P-N hoặc P-N-P), tạo ra 2 tiếp giáp P-N và có 3 cực là emitter (E), base (B), collector (C).
Điốt và tranzito khác nhau thế nào về tiếp giáp P-N?
Điốt chỉ có 1 tiếp giáp P-N với hai cực anốt và catốt, còn tranzito có 2 tiếp giáp P-N với ba cực E, B, C.
Tranzito NPN và PNP khác nhau ở điểm nào?
Khác thứ tự các lớp bán dẫn: NPN là N-P-N, PNP là P-N-P. Cả hai đều có 2 tiếp giáp, nhưng chiều dòng điện và cực tính nguồn cấp ngược nhau.
Linh kiện nào có 3 tiếp giáp P-N?
Tirixto có cấu trúc 4 lớp P-N-P-N nên có 3 tiếp giáp P-N và 3 cực là anốt, catốt, điều khiển.