Trả lời nhanh
Tơ visco thuộc loại tơ hóa học, cụ thể là tơ nhân tạo (còn gọi là tơ bán tổng hợp). Lý do: nguyên liệu là xenlulozơ lấy từ gỗ, tre, nứa nhưng phải qua xử lý hóa học với NaOH và CS2 rồi mới kéo thành sợi. Vì vậy phát biểu “Tơ visco thuộc loại tơ hóa học” là phát biểu ĐÚNG.
Đề bài muốn hỏi gì?
Đề có dạng “Trong các phát biểu sau, số phát biểu sai là: (1) Tơ visco thuộc loại tơ hóa học; (2)…”. Ở đây ta chỉ chắc chắn về phát biểu (1), nên bài này làm rõ phát biểu (1) và hướng dẫn cách xét các phát biểu còn lại về tơ. Cuối bài có ví dụ tự đặt để bạn thực hành cách đếm.
Phân loại tơ: nhớ một sơ đồ là đủ
| Nhóm | Nhánh | Đại diện |
|---|---|---|
| Tơ thiên nhiên | Có sẵn trong tự nhiên | Bông, len, tơ tằm |
| Tơ hóa học | Tơ nhân tạo (bán tổng hợp): từ polime thiên nhiên, chế biến hóa học | Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat |
| Tơ tổng hợp: từ monome qua phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng | Nilon-6,6, nilon-6 (capron), nitron (olon), lapsan |
Như vậy “tơ hóa học” là khái niệm rộng, gồm cả tơ nhân tạo lẫn tơ tổng hợp. Tơ visco nằm ở nhánh tơ nhân tạo, nên nói nó là tơ hóa học là đúng, nói nó là tơ nhân tạo cũng đúng, nhưng nói nó là tơ tổng hợp thì sai.
Vì sao tơ visco là tơ nhân tạo?
- Nguyên liệu là xenlulozơ (polime thiên nhiên), không tạo ra từ monome nhỏ.
- Xenlulozơ được xử lý với NaOH và CS2 thành dung dịch keo nhớt, sau đó ép qua các lỗ nhỏ vào dung dịch axit để đông tụ thành sợi.
- Cấu trúc mạch vẫn dựa trên xenlulozơ, chỉ được “chế biến lại” nên gọi là bán tổng hợp.
Tơ xenlulozơ axetat cũng cùng nhóm: xenlulozơ phản ứng với anhiđrit axetic rồi kéo sợi.
Bảng nhớ nhanh nguồn gốc và phản ứng điều chế
| Tơ | Bản chất | Điều chế |
|---|---|---|
| Tơ tằm, len | Protein (poliamit tự nhiên) | Có sẵn, không điều chế |
| Bông | Xenlulozơ | Có sẵn |
| Tơ visco | Xenlulozơ đã biến đổi | Xenlulozơ + NaOH + CS2, kéo sợi |
| Nilon-6,6 | Poliamit | Trùng ngưng hexametylenđiamin và axit ađipic |
| Nilon-6 (capron) | Poliamit | Trùng hợp caprolactam |
| Nitron (olon) | Poli(acrilonitrin) | Trùng hợp acrilonitrin |
| Lapsan | Polieste | Trùng ngưng axit terephtalic và etylen glicol |
Mẹo đếm “số phát biểu sai”
- Đọc kỹ đề đang hỏi số phát biểu sai hay đúng, gạch chân ngay.
- Xét từng phát biểu độc lập, ghi Đ hoặc S bên cạnh, không đoán theo đáp án.
- Với phát biểu về loại tơ, đối chiếu với sơ đồ phân loại ở trên.
- Với phát biểu về điều chế, nhớ cặp: nilon-6,6 và lapsan là trùng ngưng; nilon-6 và nitron là trùng hợp.
- Cuối cùng đếm lại số chữ S rồi mới chọn đáp án.
Ví dụ minh hoạ (do biên tập tự đặt)
Xét 4 phát biểu sau, đây là ví dụ để luyện cách làm, không phải đề gốc:
- Tơ visco thuộc loại tơ hóa học.
- Tơ tằm thuộc loại tơ nhân tạo.
- Tơ nilon-6,6 được điều chế bằng phản ứng trùng ngưng.
- Tơ nitron được điều chế bằng phản ứng trùng ngưng.
Giải:
- (1) Đúng, visco là tơ nhân tạo nên thuộc tơ hóa học.
- (2) Sai, tơ tằm là tơ thiên nhiên (bản chất protein).
- (3) Đúng, nilon-6,6 tạo từ hexametylenđiamin và axit ađipic, có tách nước.
- (4) Sai, nitron điều chế bằng trùng hợp acrilonitrin.
Vậy có 2 phát biểu sai: (2) và (4).
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “nhân tạo” nghĩa là “tổng hợp”: thực tế tơ nhân tạo đi từ polime có sẵn, tơ tổng hợp đi từ monome.
- Cho rằng tơ hóa học chỉ gồm tơ tổng hợp, quên tơ nhân tạo.
- Nhầm tơ visco với tơ tằm vì cùng có độ bóng mịn; tơ tằm là protein, tơ visco là xenlulozơ.
- Nhầm nilon-6 là trùng ngưng; đa số đề chấp nhận nilon-6 điều chế bằng trùng hợp caprolactam.
Bài luyện tập
Câu 1. Dãy nào chỉ gồm các tơ nhân tạo? A. Visco, xenlulozơ axetat. B. Visco, nilon-6,6. C. Tơ tằm, visco. D. Nitron, lapsan.
Đáp án: A. B có nilon-6,6 (tổng hợp), C có tơ tằm (thiên nhiên), D toàn tơ tổng hợp.
Câu 2. Trong các tơ: bông, visco, nilon-6,6, len, nitron, có bao nhiêu tơ thuộc nhóm tơ hóa học?
Đáp án: 3 (visco, nilon-6,6, nitron); bông và len là tơ thiên nhiên.
Câu 3. Phát biểu “Tơ lapsan thuộc loại tơ poliamit” đúng hay sai?
Đáp án: Sai, lapsan là polieste, còn poliamit là nilon và tơ tằm, len.
Câu hỏi thường gặp
Tơ visco thuộc loại tơ nào?
Tơ visco là tơ hóa học, thuộc nhóm tơ nhân tạo (bán tổng hợp) vì được chế biến từ xenlulozơ.
Tơ visco có phải tơ tổng hợp không?
Không. Tơ tổng hợp được tạo từ monome bằng trùng hợp hoặc trùng ngưng, còn visco đi từ polime thiên nhiên là xenlulozơ.
Tơ visco được điều chế từ nguyên liệu nào?
Từ xenlulozơ (gỗ, tre, nứa) xử lý với NaOH và CS2 thành dung dịch nhớt rồi kéo thành sợi.
Tơ nào cũng là tơ nhân tạo giống visco?
Tơ xenlulozơ axetat, được điều chế từ xenlulozơ và anhiđrit axetic.