Số hiệu nguyên tử cho biết thông tin nào sau đây? A. Số proton

Số hiệu nguyên tử là gì?

Mỗi nguyên tố hoá học được xác định bởi đúng một giá trị Z. Hạt nhân nguyên tử có 6 proton thì đó chắc chắn là carbon; có 8 proton thì là oxygen. Vì vậy Z đóng vai trò như “số căn cước” của nguyên tố và cũng là số thứ tự của ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn.

Z cho ta biết những gì?

• Số proton trong hạt nhân: P = Z.
• Số electron của nguyên tử trung hoà: E = Z.
• Điện tích hạt nhân: +Z (tính theo đơn vị điện tích nguyên tố e).
• Số thứ tự ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn.

Z không cho biết điều gì?

Để tìm số neutron, em cần thêm số khối A theo công thức N = A − Z. Hai nguyên tử cùng Z nhưng khác A là đồng vị của nhau, chẳng hạn ¹²C và ¹⁴C đều có Z = 6 nhưng số neutron lần lượt là 6 và 8.

Ví dụ minh hoạ với natri

Nguyên tử natri có Z = 11 và số khối 23. Vậy nó có 11 proton, 11 electron và 23 − 11 = 12 neutron. Cấu hình electron 1s²2s²2p⁶3s¹ cho biết lớp ngoài cùng có 1 electron nên natri là kim loại điển hình.

Cách nhận biết phương án đúng, loại phương án sai

1. Phương án “số neutron”: sai vì cần số khối mới tính được.
2. Phương án “số khối”: sai vì số khối A = Z + N, là đại lượng riêng.
3. Phương án “khối lượng nguyên tử”: sai vì khối lượng phụ thuộc cả neutron.
4. Phương án “số proton” (hoặc “số electron” ở nguyên tử trung hoà): đúng.

Lỗi sai thường gặp

• Cho rằng Z bằng số electron trong mọi trường hợp. Với ion thì số electron khác Z: ion Na⁺ có 10 electron dù Z vẫn bằng 11.
• Nhầm Z với số khối khi đọc kí hiệu ^A_ZX: số ở dưới là Z, số ở trên là A.
• Nghĩ rằng hai nguyên tử cùng Z thì phải giống hệt nhau, quên khả năng có đồng vị.

Luyện tập có đáp án

1. Nguyên tử oxygen có Z = 8, số khối 16. Tính số p, e, n. Đáp án: 8 proton, 8 electron, 8 neutron.
2. Ion Mg²⁺ có Z = 12. Số electron là bao nhiêu? Đáp án: 12 − 2 = 10 electron.
3. Hai nguyên tử có Z = 17 nhưng A lần lượt 35 và 37. Chúng quan hệ thế nào? Đáp án: là hai đồng vị của clo, khác nhau số neutron (18 và 20).