Trả lời nhanh
Nhịp điệu dòng chảy của sông ngòi nước ta theo sát nhịp điệu mưa của khí hậu. Mùa mưa thì sông đầy nước tạo thành mùa lũ, mùa khô thì lượng nước giảm mạnh tạo thành mùa cạn. Nguyên nhân là phần lớn nguồn nước của sông ngòi nước ta do nước mưa cung cấp, nên mưa thay đổi theo mùa thì dòng chảy cũng thay đổi theo.
Vì sao dòng chảy theo sát nhịp điệu mưa?
Sông ngòi nước ta chủ yếu được nuôi dưỡng bằng nước mưa. Ở vùng nhiệt đới ẩm gió mùa, lượng mưa tập trung vào một mùa nhất định trong năm, còn mùa còn lại ít mưa hơn nhiều. Khi mưa lớn, nước từ sườn dốc đổ nhanh xuống sông, mực nước dâng cao. Khi mưa ít, sông không còn nguồn bổ sung nên cạn dần.
Vì vậy ta có thể nói: mưa như thế nào thì sông chảy như thế ấy. Đây là đặc điểm nổi bật để phân biệt sông nước ta với các sông được nuôi bằng băng tuyết tan ở xứ lạnh, nơi dòng chảy theo sát nhiệt độ.
Mùa lũ và mùa cạn ở các miền
| Khu vực | Mùa lũ (tháng) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bắc Bộ | 6 đến 10 | Đồng bằng sông Hồng có lũ lớn, cần đê điều |
| Trung Bộ | Khoảng 9 hoặc 10 đến 12 | Lệch về cuối năm, lũ lên nhanh vì sông ngắn, dốc |
| Nam Bộ và Tây Nguyên | 7 đến 11 | Lũ ở đồng bằng sông Cửu Long lên chậm, kéo dài |
Mùa lũ thường chiếm khoảng 70 đến 80% tổng lượng nước cả năm, còn mùa cạn chỉ chiếm phần còn lại. Mùa cạn kéo dài, nhiều sông khan nước nên cần có biện pháp trữ nước, tưới tiêu.
Phân biệt với các đặc điểm khác của sông ngòi
- Mạng lưới dày đặc: do địa hình và lượng mưa lớn, nước ta có hàng nghìn sông, phần lớn là sông nhỏ.
- Hướng chảy: hai hướng chính là tây bắc – đông nam và vòng cung.
- Giàu phù sa: do mưa lớn tập trung làm xói mòn mạnh ở miền núi.
- Chế độ nước theo mùa: đây chính là đặc điểm gắn với nhịp điệu mưa, tức chế độ mưa.
Cách tránh chọn nhầm
Nếu các đáp án có “nhịp điệu mưa”, “nhịp điệu nhiệt”, “nhịp điệu gió” hay “nhịp điệu địa hình”, hãy chọn “mưa”. Nhiệt độ làm thay đổi nước bốc hơi chứ không trực tiếp cung cấp nước cho sông; gió mùa tác động gián tiếp thông qua mưa; còn địa hình quyết định độ dốc và tốc độ chảy chứ không tạo ra nhịp điệu theo mùa.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn gió mùa vì mưa của nước ta do gió mùa mang lại. Thực ra đáp án sát nhất là mưa, nguồn cấp nước trực tiếp.
- Nghĩ mùa lũ ở mọi miền đều trùng thời gian. Mùa lũ Trung Bộ lệch về cuối năm.
- Hiểu nhầm mùa cạn là sông khô hoàn toàn, thực tế chỉ là mực nước thấp.
Luyện tập
- Mùa lũ ở Bắc Bộ kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy? Đáp án: Từ tháng 6 đến tháng 10.
- Vì sao lũ ở miền Trung lên nhanh và đột ngột? Đáp án: Sông ngắn, dốc, mưa lớn tập trung nên nước đổ nhanh ra biển.
- Em hãy nêu một việc làm giúp giảm thiệt hại do lũ. Gợi ý: Xây hồ chứa, trồng rừng đầu nguồn, củng cố đê điều, theo dõi dự báo thời tiết.
Câu hỏi thường gặp
Mùa lũ của sông ngòi nước ta bắt đầu khi nào?
Phụ thuộc từng miền: Bắc Bộ từ tháng 6, Nam Bộ và Tây Nguyên từ tháng 7, còn Trung Bộ muộn hơn, vào khoảng tháng 9 hoặc 10.
Vì sao sông ngòi nước ta có chế độ nước theo mùa?
Vì nguồn nước chủ yếu là nước mưa, mà mưa của nước ta phân hoá rõ theo mùa.
Mùa lũ chiếm bao nhiêu phần trăm lượng nước cả năm?
Khoảng 70 đến 80% tổng lượng nước cả năm.
Dòng chảy sông ngòi nước ta khác sông ở xứ lạnh thế nào?
Sông nước ta theo nhịp điệu mưa, còn sông xứ lạnh thường theo nhiệt độ do nước băng tuyết tan.