Trả lời nhanh
Chùm tia song song là chùm tia gồm các tia sáng không giao nhau trên đường truyền của chúng. Khoảng cách giữa các tia luôn như nhau, nên chùm sáng không bị loe rộng ra cũng không bị thu hẹp lại. Ví dụ gần đúng là chùm sáng từ đèn pin chiếu xa hoặc chùm tia laze.
Hiểu đúng khái niệm chùm tia song song
Trong Vật lí 7, ánh sáng được biểu diễn bằng các tia sáng, tức là những đường thẳng có mũi tên chỉ hướng truyền. Nhiều tia sáng đi cùng nhau tạo thành một chùm sáng.
Điểm mấu chốt để nhận ra chùm song song là các tia không cắt nhau, dù kéo dài ra bao xa. Vì thế, bề rộng của chùm gần như không đổi trên đường truyền.
Phân biệt ba loại chùm sáng
| Loại chùm | Đặc điểm các tia sáng | Bề rộng chùm |
|---|---|---|
| Song song | Không giao nhau trên đường truyền | Không đổi |
| Hội tụ | Giao nhau tại một điểm | Thu hẹp dần |
| Phân kì | Loe rộng ra, không gặp nhau | Rộng dần |
Vì sao chọn đáp án “không giao nhau”?
Nếu đề cho các phương án, em hãy đối chiếu từng ý với hình vẽ ba loại chùm ở trên:
- “Các tia sáng không giao nhau trên đường truyền”: đúng, đây là định nghĩa chùm song song.
- “Các tia sáng giao nhau tại một điểm”: sai, đó là chùm hội tụ.
- “Các tia sáng loe rộng dần ra”: sai, đó là chùm phân kì.
Lưu ý: nếu phương án chỉ nói “các tia sáng đi cùng một hướng” thì chưa đủ chặt chẽ, vì chùm phân kì hay hội tụ cũng đi theo một hướng chung nào đó. Dấu hiệu quyết định vẫn là “không giao nhau”.
Mẹo nhớ nhanh
- Song song → như hai đường ray tàu hỏa, không bao giờ gặp nhau.
- Hội tụ → “hội” là gặp nhau, các tia gặp nhau tại một điểm.
- Phân kì → “phân” là tách ra, các tia tách xa nhau dần.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “không giao nhau” với “không có tia nào”. Chùm song song vẫn có nhiều tia, chỉ là chúng không cắt nhau.
- Nghĩ rằng ánh sáng Mặt Trời tới Trái Đất là chùm phân kì. Vì Mặt Trời ở rất xa, chùm sáng tới một vùng nhỏ trên Trái Đất được coi gần đúng là chùm song song.
- Vẽ các tia song song nhưng quên mũi tên chỉ hướng truyền.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Chùm sáng hội tụ gồm các tia sáng … tại một điểm.”
Đáp án: giao nhau. - Một chùm sáng có bề rộng ngày càng lớn khi đi xa nguồn. Đó là chùm gì?
Đáp án: chùm phân kì, vì các tia loe rộng ra. - Vẽ chùm tia song song gồm 3 tia truyền từ trái sang phải. Em cần chú ý điều gì?
Đáp án: vẽ 3 đoạn thẳng cách đều nhau, không cắt nhau, đều có mũi tên chỉ sang phải.
Câu hỏi thường gặp
Chùm tia song song là chùm tia gồm những tia nào?
Là chùm gồm các tia sáng không giao nhau trên đường truyền của chúng, nên bề rộng chùm gần như không đổi.
Chùm tia hội tụ khác chùm tia song song ở điểm nào?
Các tia của chùm hội tụ giao nhau tại một điểm và chùm thu hẹp dần, còn các tia của chùm song song không bao giờ cắt nhau.
Chùm tia phân kì có đặc điểm gì?
Các tia sáng loe rộng dần ra, không gặp nhau trên đường truyền, nên bề rộng chùm tăng theo khoảng cách.
Lấy ví dụ thực tế về chùm sáng song song?
Chùm tia laze và ánh sáng Mặt Trời chiếu xuống một vùng nhỏ trên Trái Đất đều được coi gần đúng là chùm song song.