Trả lời nhanh
Khu vực chịu tác động mạnh nhất của gió mùa Đông Bắc ở nước ta là vùng Đông Bắc (miền núi và trung du phía đông bắc Bắc Bộ). Đây là nơi gần nguồn gió nhất, địa hình các cánh cung mở rộng về phía bắc nên gió lạnh tràn xuống trực tiếp, ít bị núi chắn. Càng vào phía nam, gió càng yếu dần.
Gió mùa Đông Bắc là gì?
Gió mùa Đông Bắc hoạt động từ khoảng tháng 11 đến tháng 4. Gió xuất phát từ khối khí lạnh (áp cao Xi-bia) ở vùng lục địa phương Bắc, thổi vào nước ta theo hướng đông bắc.
- Nửa đầu mùa đông (tháng 11 – 1): thời tiết lạnh, khô do khối khí đi trong lục địa.
- Nửa sau mùa đông (tháng 2 – 4): thời tiết lạnh ẩm, có mưa phùn vì khối khí đi qua biển trước khi vào đất liền.
Vì sao vùng Đông Bắc chịu ảnh hưởng mạnh nhất?
- Vị trí gần nguồn gió: Đông Bắc nằm sát biên giới phía bắc, là nơi đầu tiên đón khối khí lạnh tràn về.
- Địa hình đón gió: các cánh cung (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) mở rộng hình quạt về phía bắc và đông bắc, tạo hành lang cho gió lạnh đi sâu xuống đồng bằng.
- Không bị chắn: phía bắc không có dãy núi cao nào ngăn gió, nên nhiệt độ hạ thấp nhanh, có năm xuất hiện rét đậm, rét hại, sương muối, băng giá ở núi cao như Mẫu Sơn.
Hệ quả: mùa đông ở Đông Bắc có tháng lạnh nhất nhiệt độ trung bình xuống dưới 18°C, rõ rệt hơn hẳn các vùng khác.
Loại trừ các vùng còn lại
| Vùng | Mức ảnh hưởng | Lí do |
|---|---|---|
| Đông Bắc | Mạnh nhất | Gần nguồn gió, cánh cung mở rộng, đón gió trực tiếp |
| Đồng bằng sông Hồng | Mạnh, nhưng kém Đông Bắc | Gió đã qua vùng núi phía bắc, lại có biển làm gió ẩm hơn |
| Tây Bắc | Yếu hơn | Dãy Hoàng Liên Sơn chắn gió, mùa đông ấm hơn Đông Bắc cùng độ cao |
| Bắc Trung Bộ | Giảm dần | Gió bị suy yếu khi đi xa, lại bị dãy Bạch Mã chắn ở phía nam |
| Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ | Rất yếu | Chủ yếu chịu tín phong, nền nhiệt cao quanh năm |
Nếu đề cho phương án Tây Bắc, hãy nhớ: Tây Bắc cũng ở miền Bắc nhưng bị Hoàng Liên Sơn chắn, nên không phải nơi mạnh nhất.
Mẹo nhớ
“Gần nguồn – mở cửa – không chắn”: vùng nào gần Xi-bia nhất, có địa hình mở về phía bắc và không có núi chắn thì chịu gió mùa Đông Bắc mạnh nhất. Dãy Bạch Mã là “cột mốc” chia ranh giới: từ đây ra Bắc mùa đông lạnh rõ, từ đây vào Nam gần như không còn mùa đông lạnh.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn Đồng bằng sông Hồng vì nghĩ đây là nơi lạnh nhất. Thực tế đồng bằng thấp nên nhiệt độ cao hơn vùng núi Đông Bắc.
- Chọn Tây Bắc vì “núi cao thì lạnh”. Đúng là núi cao lạnh, nhưng gió Đông Bắc bị Hoàng Liên Sơn làm suy yếu.
- Nhầm với gió Tây khô nóng (phơn) ở Bắc Trung Bộ vào mùa hè.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Gió mùa Đông Bắc hoạt động từ tháng … đến tháng …, ở nửa sau mùa đông gió có tính chất … Đáp án: 11; 4; lạnh ẩm.
- Giải thích: Vì sao Tây Bắc ấm hơn Đông Bắc vào mùa đông? Gợi ý: dãy Hoàng Liên Sơn chắn gió mùa Đông Bắc, làm khối khí lạnh suy yếu khi vào Tây Bắc.
- Vận dụng: Ranh giới phía nam mà gió mùa Đông Bắc còn ảnh hưởng rõ rệt là dãy núi nào? Đáp án: dãy Bạch Mã.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng mạnh nhất đến vùng nào của nước ta?
Vùng Đông Bắc ở miền Bắc, vì gần nguồn gió và địa hình các cánh cung mở rộng về phía bắc nên gió lạnh tràn xuống trực tiếp.
Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào?
Từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mang thời tiết lạnh khô đầu mùa và lạnh ẩm cuối mùa.
Vì sao Tây Bắc ít chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc hơn Đông Bắc?
Dãy Hoàng Liên Sơn đồ sộ chắn bớt gió lạnh, nên mùa đông ở Tây Bắc ấm hơn Đông Bắc ở cùng độ cao.
Gió mùa Đông Bắc có ảnh hưởng đến Nam Bộ không?
Rất ít. Từ dãy Bạch Mã trở vào Nam, gió bị suy yếu nhiều, nền nhiệt cao quanh năm và chủ yếu chịu tín phong.