Trả lời nhanh
Gió mùa Đông Bắc làm cho khí hậu Bắc Bộ nước ta có một mùa đông lạnh, kéo dài khoảng 2–3 tháng với nhiệt độ trung bình tháng có thể dưới 18°C. Nguyên nhân: gió thổi từ cao áp lạnh ở phía bắc lục địa châu Á, mang khối khí lạnh tràn xuống miền Bắc theo địa hình cánh cung. Đầu mùa thường lạnh khô, cuối mùa lạnh ẩm có mưa phùn.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu hỏi này thường xuất hiện ở dạng điền khuyết: «Gió mùa Đông Bắc làm cho khí hậu Bắc Bộ nước ta có …». Phần cần điền là mùa đông lạnh. Đây là nét khác biệt rõ nhất giữa khí hậu miền Bắc và miền Nam, vì miền Nam gần như nóng quanh năm.
Bạn cũng có thể gặp cách hỏi khác như «Gió mùa Đông Bắc tạo nên một mùa đông lạnh ở đâu?». Khi đó đáp án là miền Bắc nước ta (Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ), rõ nhất ở Bắc Bộ.
Vì sao gió mùa Đông Bắc gây ra mùa đông lạnh?
- Nguồn gốc khối khí: vào mùa đông, vùng trung tâm châu Á (Xi-bia, Mông Cổ) rất lạnh nên hình thành áp cao. Không khí từ đây tràn ra, mang tính chất lạnh và khô.
- Thời gian hoạt động: gió hoạt động chủ yếu từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, theo từng đợt.
- Vị trí địa lí: Bắc Bộ nằm gần lục địa, không có dãy núi cao chắn ở phía bắc.
- Địa hình: các dãy núi hình cánh cung (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) mở rộng về phía bắc, giống như «cái phễu» đón gió lạnh xuống đồng bằng.
Đặc điểm của mùa đông ở Bắc Bộ
| Giai đoạn | Thời tiết |
|---|---|
| Đầu mùa (khoảng tháng 11–12) | Lạnh, khô, trời hanh, ít mưa |
| Cuối mùa (khoảng tháng 1–3) | Lạnh ẩm, nhiều ngày mưa phùn, sương mù |
- Nhiệt độ trung bình tháng lạnh ở đồng bằng khoảng 15–17°C, có nơi thấp hơn.
- Trong các đợt gió mạnh có thể xuất hiện rét đậm (nhiệt độ trung bình ngày từ 15°C trở xuống) và rét hại (từ 13°C trở xuống).
- Vùng núi cao như Sa Pa, Mẫu Sơn có thể có sương muối, băng giá, đôi khi có tuyết.
- Mùa đông lạnh làm biên độ nhiệt năm của miền Bắc lớn hơn miền Nam.
Mẹo nhớ: «Đông Bắc – Bắc Bộ – lạnh». Gió thổi từ hướng nào thì đến đúng miền gần hướng đó nhất và mạnh nhất.
Ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống
- Thuận lợi: tạo điều kiện trồng rau, hoa, cây ăn quả ôn đới và cận nhiệt vụ đông (su hào, bắp cải, cà chua, khoai tây), làm đa dạng cơ cấu cây trồng.
- Khó khăn: rét đậm, rét hại làm mạ chết, gia súc (trâu, bò) bị chết rét; sương muối hại cây trồng; mưa phùn ẩm ướt dễ gây sâu bệnh và bệnh hô hấp.
Vì sao miền Nam ít chịu ảnh hưởng?
Khi di chuyển xuống phía nam, khối khí lạnh bị biến tính, ấm dần lên và yếu đi. Dãy Bạch Mã cùng các dãy núi ở Trung Bộ cũng làm gió suy yếu. Vì thế từ Đà Nẵng trở vào, gió mùa Đông Bắc chủ yếu gây ra thời tiết khô, ít mưa chứ không còn gây rét.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm gió Đông Bắc với gió Tín phong Đông Bắc. Gió mùa Đông Bắc mang tính chất lạnh khô, còn Tín phong bán cầu Bắc thổi quanh năm và gây mưa ở sườn đón gió phía đông.
- Cho rằng cả nước đều có mùa đông lạnh. Thực tế chỉ miền Bắc có mùa đông lạnh rõ rệt.
- Nhầm với gió mùa Tây Nam, loại gió mang mưa nhiều vào mùa hạ.
Luyện tập
- Điền khuyết: Gió mùa Đông Bắc hoạt động chủ yếu từ tháng … đến tháng … năm sau.
Đáp án: tháng 11 đến tháng 4. - Giải thích: Vì sao mưa phùn thường xuất hiện vào cuối mùa đông ở Bắc Bộ?
Gợi ý đáp án: khối khí lạnh đi qua vùng biển, được bổ sung hơi ẩm nên trở nên lạnh ẩm, gây mưa phùn và sương mù. - Chọn đúng/sai: «Gió mùa Đông Bắc làm cho Nam Bộ có mùa đông lạnh.»
Đáp án: Sai, vì gió bị suy yếu và biến tính khi xuống phía nam.
Ghi nhớ
Gió mùa Đông Bắc, bắt nguồn từ áp cao lạnh ở lục địa châu Á, thổi theo từng đợt từ tháng 11 đến tháng 4. Gió làm cho khí hậu Bắc Bộ nước ta có mùa đông lạnh, đầu mùa khô và cuối mùa ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc làm cho khí hậu Bắc Bộ nước ta có gì nổi bật?
Có một mùa đông lạnh kéo dài khoảng 2–3 tháng, đầu mùa lạnh khô, cuối mùa lạnh ẩm có mưa phùn.
Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào?
Chủ yếu từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, thổi theo từng đợt, mỗi đợt kéo dài vài ngày đến cả tuần.
Vì sao gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng mạnh nhất ở miền Bắc?
Miền Bắc gần nguồn gió lạnh, địa hình cánh cung mở về phía bắc đón gió, nên khối khí lạnh tràn xuống nhanh và còn mạnh.
Miền Nam có chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc không?
Rất ít. Khi xuống phía nam, gió yếu đi và bị biến tính, nên Nam Bộ nóng quanh năm và chỉ có thời tiết khô vào mùa đông.