Trả lời nhanh
Trong bài địa hình châu Á, khu vực núi, cao nguyên và sơn nguyên chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ; đồng bằng chỉ chiếm khoảng 1/4. Nguyên nhân là châu Á nằm trên nhiều mảng kiến tạo va chạm nhau, tạo ra các hệ thống núi và sơn nguyên cao, đồ sộ tập trung ở vùng trung tâm.
Đề bài thường gặp và cách điền
Câu hỏi này thường ra dưới dạng điền khuyết: “Khu vực núi, cao nguyên và sơn nguyên chiếm … diện tích châu Á”. Trang cũ không còn bản lưu nên không có phương án A, B, C, D để đối chiếu. Vì vậy ở đây ta giải theo kiến thức và cách nhớ.
Đáp án điền vào chỗ trống: khoảng 3/4 (tức khoảng 75%). Khi đề cho phương án, em chọn phương án có giá trị gần 3/4 nhất, tức “phần lớn diện tích”.
Vì sao núi và sơn nguyên chiếm tỉ lệ lớn?
- Vị trí kiến tạo: châu Á nằm ở nơi nhiều mảng lục địa tiếp xúc và xô vào nhau. Quá trình nâng lên làm hình thành các dãy núi cao như Himalaya, Thiên Sơn, Côn Luân.
- Núi nằm ở trung tâm: các dãy núi chạy theo hai hướng chính là đông – tây và bắc – nam. Chúng tập trung ở giữa lục địa nên tạo thành một “khối” rộng lớn.
- Sơn nguyên cao xen giữa núi: tiêu biểu là sơn nguyên Tây Tạng, sơn nguyên Trung Xi-bia, sơn nguyên Iran, sơn nguyên Đê-can.
- Đồng bằng nằm ven rìa: các đồng bằng lớn như Tây Xi-bia, Hoa Bắc, Ấn – Hằng, Lưỡng Hà thường nằm ở rìa lục địa hoặc ven các sông lớn. Tổng diện tích của chúng nhỏ hơn nhiều so với miền núi.
Phân biệt núi, cao nguyên và sơn nguyên
| Dạng địa hình | Đặc điểm nhận biết |
|---|---|
| Núi | Nhô cao rõ rệt, sườn dốc, có đỉnh, thường kéo dài thành dãy |
| Cao nguyên | Bề mặt tương đối bằng phẳng hoặc lượn sóng, có sườn dốc ở rìa |
| Sơn nguyên | Dạng cao nguyên rất rộng và cao, thường bị chia cắt bởi các dãy núi |
| Đồng bằng | Thấp, bằng phẳng, thuận lợi cho trồng trọt và cư trú |
Mẹo nhớ nhanh
Em chỉ cần nhớ cụm “3 núi – 1 đồng bằng“. Địa hình châu Á có thể hình dung như một chiếc “bát úp” cao ở giữa, thấp dần ra bốn phía. Vùng cao chiếm 3 phần, vùng thấp chiếm 1 phần.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với Việt Nam: ở nước ta, đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích đất liền, đồng bằng chiếm khoảng 1/4. Con số trùng nhau nhưng đây là hai bài khác nhau, và ở Việt Nam núi cao trên 2000 m chỉ chiếm tỉ lệ rất nhỏ. Đọc kĩ đề xem hỏi châu Á hay Việt Nam.
- Nghĩ đồng bằng chiếm phần lớn: châu Á có nhiều đồng bằng rộng, nhưng tổng diện tích vẫn thua xa miền núi và sơn nguyên.
- Điền “1/2”: số liệu đúng là phần lớn diện tích, khoảng 3/4, không phải một nửa.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: Đồng bằng chiếm khoảng … diện tích châu Á.
Đáp án: khoảng 1/4 (phần còn lại sau 3/4 của núi, cao nguyên và sơn nguyên). - Kể tên hai sơn nguyên và hai đồng bằng lớn của châu Á.
Đáp án mẫu: sơn nguyên Tây Tạng, sơn nguyên Iran; đồng bằng Tây Xi-bia, đồng bằng Ấn – Hằng. - Vì sao khu vực trung tâm châu Á có địa hình cao, đồ sộ?
Gợi ý: do nằm ở nơi các mảng kiến tạo va chạm và nâng lên, hình thành các hệ thống núi và sơn nguyên cao tập trung ở giữa lục địa.
Câu hỏi thường gặp
Khu vực núi, cao nguyên và sơn nguyên chiếm bao nhiêu diện tích châu Á?
Chiếm khoảng 3/4 diện tích châu Á, tức phần lớn lãnh thổ. Đồng bằng chỉ chiếm khoảng 1/4.
Vì sao châu Á có nhiều núi và sơn nguyên cao?
Do châu Á nằm ở nơi nhiều mảng kiến tạo va chạm và nâng lên, tạo ra các hệ thống núi, sơn nguyên đồ sộ như Himalaya, Thiên Sơn, Tây Tạng.
Ở Việt Nam, đồi núi chiếm bao nhiêu diện tích?
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích đất liền, đồng bằng khoảng 1/4. Đây là kiến thức của bài địa hình Việt Nam, đừng nhầm với châu Á.
Sơn nguyên khác cao nguyên ở điểm nào?
Sơn nguyên là dạng cao nguyên rất rộng và cao, thường bị các dãy núi chia cắt. Cao nguyên thường nhỏ hơn và có bề mặt bằng phẳng hơn.