Trả lời nhanh
Khối khí lạnh hình thành ở vùng vĩ độ cao (vùng cực và ôn đới lạnh). Ở đó bề mặt đất, băng, biển lạnh quanh năm hoặc lạnh sâu vào mùa đông, nên lớp không khí nằm lâu bên trên bị lạnh đi và mang tính chất nhiệt độ thấp của bề mặt đệm.
Khối khí là gì? Vì sao nơi hình thành quyết định tính chất?
Khối khí là một phần khí quyển rất rộng (hàng nghìn km), có tính chất vật lí tương đối đồng nhất về nhiệt độ, độ ẩm và áp suất. Tính chất ấy do bề mặt đệm bên dưới truyền cho.
Không khí đứng yên hoặc di chuyển chậm trên một vùng rộng, đồng nhất trong nhiều ngày sẽ “nhiễm” nhiệt độ và độ ẩm của vùng đó. Vì vậy muốn biết khối khí lạnh hay nóng, ta nhìn xem nó hình thành ở đâu.
Phân loại khối khí theo vĩ độ
| Loại khối khí | Nơi hình thành | Tính chất nhiệt |
|---|---|---|
| Khối khí cực (Bắc Cực, Nam Cực) | Vĩ độ cao, vùng cực và ôn đới lạnh | Lạnh |
| Khối khí ôn đới | Vĩ độ trung bình | Mát, lạnh vừa |
| Khối khí chí tuyến (nhiệt đới) | Vĩ độ thấp, vùng chí tuyến | Nóng |
| Khối khí xích đạo | Vùng xích đạo | Nóng ẩm |
Ngoài ra, nếu xét bề mặt đệm là biển hay lục địa, ta có khối khí đại dương (ẩm) và khối khí lục địa (khô). Khối khí lạnh vùng cực trên lục địa thì lạnh và khô; trên đại dương thì lạnh và ẩm hơn.
Cách loại trừ khi gặp câu trắc nghiệm này
Đề gốc thường cho các phương án nói về vị trí (vĩ độ thấp, vĩ độ cao, đại dương, lục địa…). Bạn có thể áp dụng cách nghĩ sau, ví dụ với các lựa chọn tự đặt:
- “Vùng vĩ độ thấp / xích đạo / chí tuyến”: sai, vì nơi đây nhận nhiều bức xạ Mặt Trời, hình thành khối khí nóng.
- “Vùng vĩ độ cao / vùng cực / ôn đới lạnh”: đúng, vì góc chiếu nhỏ, nhận ít nhiệt, bề mặt phủ băng tuyết.
- “Trên đại dương” hoặc “trên lục địa” đứng riêng: chưa nói được nóng hay lạnh, chỉ cho biết khối khí ẩm hay khô, nên không phải đáp án cho câu hỏi về “lạnh”.
Mẹo nhớ: “Lạnh lên cao (vĩ độ), nóng về thấp” – khối khí lạnh ở vĩ độ cao, khối khí nóng ở vĩ độ thấp.
Liên hệ thực tế ở Việt Nam
Về mùa đông, khối khí lạnh từ vùng cao áp ở Xibia, Mông Cổ di chuyển xuống phía nam, qua lục địa châu Á vào nước ta, gây ra gió mùa Đông Bắc: miền Bắc có những đợt rét. Đó là khối khí hình thành ở vĩ độ cao tràn xuống vĩ độ thấp hơn.
Khi di chuyển, khối khí bị biến tính: càng xuống nam thì càng ấm lên, nên miền Nam ít cảm nhận được rét như miền Bắc.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “lạnh/nóng” với “ẩm/khô”: nhiệt độ phụ thuộc vĩ độ, độ ẩm phụ thuộc biển hay lục địa.
- Cho rằng khối khí lạnh hình thành ở vùng núi cao: núi cao làm lạnh cục bộ, không đủ rộng để thành khối khí.
- Quên rằng khối khí khi di chuyển sẽ biến tính.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Khối khí nóng hình thành ở vùng vĩ độ ……, khối khí lạnh hình thành ở vùng vĩ độ ……
Đáp án: thấp; cao. - Khối khí cực lục địa ở Xibia vào mùa đông có tính chất gì?
Đáp án: lạnh và khô, vì hình thành trên lục địa rộng ở vĩ độ cao. - Vì sao khối khí lạnh tràn về miền Bắc Việt Nam thường yếu dần khi xuống miền Nam?
Đáp án: Trên đường đi khối khí bị bề mặt ấm hơn làm biến tính, nhiệt độ tăng dần.
Câu hỏi thường gặp
Khối khí lạnh hình thành ở vùng nào?
Khối khí lạnh hình thành ở vùng vĩ độ cao, tức vùng cực và ôn đới lạnh, nơi bề mặt đệm lạnh nên không khí bên trên cũng bị lạnh đi.
Khối khí nóng hình thành ở đâu?
Khối khí nóng hình thành ở vùng vĩ độ thấp, gồm vùng xích đạo và chí tuyến, nơi nhận được nhiều bức xạ Mặt Trời.
Khối khí lạnh ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?
Vào mùa đông, khối khí lạnh từ vùng cao áp Xibia – Mông Cổ tràn xuống tạo gió mùa Đông Bắc, gây rét cho miền Bắc và Bắc Trung Bộ.
Khối khí đại dương và lục địa khác nhau thế nào?
Khối khí đại dương hình thành trên biển nên ẩm; khối khí lục địa hình thành trên đất liền nên khô. Hai loại này phân biệt theo độ ẩm, không theo nhiệt độ.