Trả lời nhanh
Những địa điểm thường có mưa ít là nơi không khí khó bốc lên và khó ngưng tụ hơi nước: vùng có khí áp cao (nhất là quanh hai chí tuyến), vùng ven biển có dòng biển lạnh chảy qua, vùng nằm sâu trong lục địa xa đại dương và sườn núi khuất gió. Ngược lại, vùng xích đạo, nơi áp thấp, dòng biển nóng hay sườn đón gió ẩm thì mưa nhiều.
Mưa hình thành khi nào?
Muốn có mưa, không khí phải chứa nhiều hơi nước, sau đó bốc lên cao, lạnh đi rồi ngưng tụ thành mây. Vì vậy, nơi nào thiếu hơi nước hoặc không khí cứ chìm xuống thì nơi đó mưa ít.
Em chỉ cần nhớ một câu: không khí đi lên thì có mưa, không khí đi xuống thì khô. Từ câu này, ta suy ra được hầu hết các đáp án của dạng bài này.
Bốn nhóm địa điểm thường mưa ít
1. Nơi có khí áp cao
Ở khí áp cao, không khí giáng xuống, nóng lên và khô dần nên mây khó hình thành. Hai vành đai áp cao chí tuyến (khoảng vĩ độ 20° đến 30° ở cả hai bán cầu) có nhiều hoang mạc lớn như Xa-ha-ra hay hoang mạc Ả Rập. Hai vùng cực cũng mưa rất ít vì không khí quá lạnh nên chứa rất ít hơi nước.
2. Nơi có dòng biển lạnh đi qua
Dòng biển lạnh làm lớp không khí sát mặt biển lạnh đi, nặng hơn và không bốc lên được, đồng thời bốc hơi nước cũng yếu. Hoang mạc A-ta-ca-ma ven bờ Tây Nam Mỹ và hoang mạc Na-mip ven bờ Tây Nam châu Phi là hai ví dụ tiêu biểu. Ngược lại, dòng biển nóng làm không khí ẩm, dễ bốc lên nên vùng ven bờ có mưa nhiều.
3. Nơi nằm sâu trong lục địa
Gió mang hơi nước từ biển vào, đi càng xa thì càng mất hơi ẩm. Những vùng như nội địa Trung Á hay cao nguyên Mông Cổ vì thế rất khô, lượng mưa năm thấp.
4. Sườn núi khuất gió
Khi gió ẩm gặp núi, nó trút mưa ở sườn đón gió. Sang sườn bên kia, không khí đã hết ẩm lại còn chìm xuống, nóng lên nên mưa rất ít. Đây gọi là hiệu ứng phơn, và là lý do hai sườn của một dãy núi có khí hậu khác nhau.
Liên hệ ở Việt Nam
Ở nước ta, khu vực Ninh Thuận và Bình Thuận mưa ít nhất cả nước, chỉ khoảng 500 đến 800 mm mỗi năm. Nguyên nhân là địa hình khuất sau các khối núi chắn gió mùa và gió Đông Nam từ biển thổi vào. Trong khi đó, một số sườn đón gió ở miền Trung và vùng núi phía Bắc lại có lượng mưa lớn.
Mẹo chọn đáp án khi gặp dạng này
- Thấy cụm “áp cao”, “dòng biển lạnh”, “khuất gió”, “sâu trong lục địa” thì nghĩ ngay tới mưa ít.
- Thấy “áp thấp”, “xích đạo”, “dòng biển nóng”, “đón gió” thì đó là nơi mưa nhiều, loại đáp án này.
- Nếu có hai đáp án cùng nói về mưa ít, hãy đọc kỹ xem đề hỏi “nơi nào” hay “nhân tố nào” để chọn đúng cách diễn đạt.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng cứ gần biển là mưa nhiều. Thực tế ven biển có dòng biển lạnh vẫn là hoang mạc.
- Nhầm vùng cực với vùng mưa nhiều vì có tuyết. Tuyết rơi ít, chỉ tích tụ lâu năm nên trông dày.
- Quên rằng một nơi có thể chịu tác động của nhiều nhân tố cùng lúc, cần xét nhân tố nổi trội nhất.
Luyện tập nhanh
- Vì sao hoang mạc A-ta-ca-ma nằm sát Thái Bình Dương mà vẫn cực khô? Đáp án: Có dòng biển lạnh chạy sát bờ, không khí lạnh và ổn định nên khó tạo mưa.
- Hai sườn của một dãy núi, sườn nào ít mưa hơn? Đáp án: Sườn khuất gió, vì gió đã trút hết hơi ẩm ở sườn đón gió.
- Vì sao vùng xích đạo mưa nhiều còn vùng chí tuyến mưa ít? Đáp án: Xích đạo là áp thấp, không khí bốc lên mạnh; chí tuyến là áp cao, không khí chìm xuống.
Câu hỏi thường gặp
Khu vực nào trên thế giới mưa ít nhất?
Các hoang mạc nằm gần hai chí tuyến và vùng cực, nơi khí áp cao hoặc không khí quá lạnh, hơi nước rất ít nên lượng mưa năm thường thấp hơn 250 mm.
Vì sao dòng biển lạnh làm mưa ít?
Dòng biển lạnh làm không khí phía trên lạnh và nặng, khó bốc lên, lượng hơi nước bốc hơi cũng ít nên mây mưa khó hình thành.
Hiệu ứng phơn là gì?
Là hiện tượng gió ẩm trút mưa ở sườn đón gió, khi vượt núi sang sườn khuất gió thì khô và nóng lên, khiến sườn này mưa ít.
Nơi nào ở Việt Nam mưa ít nhất?
Vùng ven biển Ninh Thuận và Bình Thuận, do nằm khuất gió và chịu ảnh hưởng của địa hình nên lượng mưa năm thấp nhất cả nước.