Trả lời nhanh
Loại gió thổi quanh năm ở nước ta là gió Tín phong (gió Mậu dịch) bán cầu Bắc. Gió này thổi từ khu áp cao cận chí tuyến bán cầu Bắc về khu áp thấp xích đạo, hướng chủ yếu là đông bắc, hoạt động liên tục suốt năm. Còn gió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam chỉ thổi theo mùa và đổi hướng giữa hai mùa nên không phải gió thổi quanh năm.
Cơ chế hoạt động của gió Tín phong
Tín phong có nguồn gốc từ sự chênh lệch khí áp giữa hai đai khí áp trên Trái Đất. Quanh vĩ tuyến 30° ở mỗi bán cầu là đai áp cao cận chí tuyến, còn khu vực xích đạo là đai áp thấp. Không khí di chuyển từ nơi áp cao về nơi áp thấp tạo thành gió.
Do Trái Đất tự quay, gió bị lệch hướng: ở bán cầu Bắc lệch sang bên phải, nên gió từ bắc về xích đạo trở thành hướng đông bắc. Vì vậy Tín phong bán cầu Bắc thổi theo hướng đông bắc – tây nam.
Vì sao Tín phong thổi quanh năm ở nước ta?
Việt Nam nằm trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc, từ khoảng 8°B đến 23°B, nằm trong phạm vi hoạt động của Tín phong. Đai áp cao cận chí tuyến và đai áp thấp xích đạo tồn tại quanh năm, nên Tín phong cũng hoạt động liên tục. Nó thể hiện rõ nhất vào các thời kì chuyển tiếp giữa hai mùa gió mùa (khoảng tháng 4 – 5 và tháng 10 – 11), khi gió mùa yếu đi và thời tiết thường ổn định.
Vào mùa hạ và mùa đông, Tín phong vẫn tồn tại nhưng bị gió mùa lấn át, nên ta thấy hướng gió thay đổi theo mùa thay vì chỉ theo hướng Tín phong.
So sánh Tín phong, gió mùa và gió phơn
| Loại gió | Thời gian hoạt động | Hướng gió | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Tín phong bán cầu Bắc | Quanh năm | Đông bắc | Khô, ổn định; rõ ở thời kì chuyển mùa |
| Gió mùa Đông Bắc | Mùa đông (khoảng tháng 11 – 4) | Đông bắc | Lạnh, khô ở miền Bắc, gây rét đậm |
| Gió mùa Tây Nam | Mùa hạ (khoảng tháng 5 – 10) | Tây nam | Nóng ẩm, mang mưa lớn |
| Gió phơn Tây Nam (gió Lào) | Mùa hạ, cục bộ | Tây nam | Khô nóng sau khi vượt núi, ảnh hưởng vùng ven biển Trung Bộ |
Cần chú ý hai gió có hướng đông bắc: Tín phong và gió mùa Đông Bắc. Hai loại gió này có hướng giống nhau nhưng nguồn gốc khác nhau. Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ áp cao Xi-bia và chỉ thổi vào mùa đông; Tín phong xuất phát từ áp cao cận chí tuyến và thổi quanh năm.
Mẹo nhớ để không nhầm
Em hãy nhớ: gió “mùa” thì đổi theo mùa, còn gió “quanh năm” là Tín phong. Từ khoá “quanh năm” hay “cơ chế hoạt động quanh năm” đi liền với Tín phong. Còn nếu đề nói “đổi hướng theo mùa”, “mùa đông lạnh”, “mùa hạ mưa nhiều” thì đó là gió mùa.
Ảnh hưởng của Tín phong đến khí hậu nước ta
- Góp phần tạo thời tiết nắng ổn định trong thời kì chuyển tiếp giữa hai mùa.
- Là nền gió ổn định, trên đó gió mùa chồng lên, làm khí hậu nước ta vừa mang tính nhiệt đới vừa có sự phân hoá theo mùa.
- Cùng với địa hình, Tín phong ảnh hưởng đến sự phân bố mưa ở một số vùng, đặc biệt ở sườn đón gió.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “gió mùa Tây Nam” vì thấy gió này thổi mạnh mùa hạ. Đây là gió theo mùa, không phải quanh năm.
- Nhầm Tín phong với gió Tây ôn đới. Gió Tây ôn đới thổi ở vĩ độ trung bình (khoảng 30° đến 60°) từ cao áp cận chí tuyến về hướng ôn đới, không thuộc phạm vi nước ta.
- Quên rằng Tín phong ở bán cầu Nam có hướng đông nam, khác với bán cầu Bắc.
Bài luyện tập
- Vì sao Tín phong bán cầu Bắc có hướng đông bắc mà không phải hướng bắc?
Đáp án: Do tác dụng lệch hướng của sự quay Trái Đất (lực Cô-ri-ô-lit), gió ở bán cầu Bắc bị lệch sang phải. - Gió thổi từ đâu về đâu tạo nên Tín phong?
Đáp án: Từ khu áp cao cận chí tuyến về khu áp thấp xích đạo. - Gió mùa Đông Bắc có phải là gió thổi quanh năm không? Vì sao?
Đáp án: Không, vì chỉ hoạt động vào mùa đông, mùa hạ thì thay bằng gió mùa Tây Nam.
Câu hỏi thường gặp
Loại gió thổi quanh năm ở nước ta là gì?
Là gió Tín phong (Mậu dịch) bán cầu Bắc, hướng đông bắc, thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo.
Gió mùa Đông Bắc có phải Tín phong không?
Không. Hai loại có hướng giống nhau nhưng gió mùa Đông Bắc xuất phát từ áp cao Xi-bia và chỉ thổi vào mùa đông, còn Tín phong thổi quanh năm.
Tín phong rõ nhất vào thời gian nào?
Tín phong thể hiện rõ nhất vào các thời kì chuyển tiếp giữa hai mùa gió mùa, khi gió mùa suy yếu.