Trả lời nhanh
Nguồn gốc hình thành băng (băng hà) là do tuyết rơi tích tụ qua nhiều năm ở vùng cực và vùng núi cao. Lớp tuyết dưới bị lớp trên đè nén, mất dần không khí, các hạt tuyết kết tinh lại thành băng đặc. Khi khối băng đủ dày, nó trượt chậm xuống thấp theo trọng lực và trở thành sông băng hoặc tảng băng lớn.
Quá trình tuyết biến thành băng
Ở những nơi nhiệt độ quanh năm thấp, lượng tuyết rơi vào mùa lạnh không tan hết vào mùa ấm, nên năm này qua năm khác tuyết dày thêm. Quá trình diễn ra qua các bước:
- Tuyết rơi tích tụ: tuyết mới còn xốp, chứa nhiều không khí giữa các bông tuyết.
- Nén chặt: sức nặng của lớp trên ép lớp dưới, các bông tuyết vỡ vụn thành hạt nhỏ, lượng khí thoát bớt.
- Kết tinh lại: hạt tuyết dính liền, tạo thành lớp trung gian gọi là tuyết hạt, sau nhiều năm thành băng đặc.
- Chuyển động: khối băng dày nặng trượt chậm theo sườn dốc, hình thành sông băng.
Quá trình này thường kéo dài hàng chục đến hàng trăm năm, tuỳ vào nhiệt độ và lượng tuyết rơi.
Những nơi có băng hà và băng lục địa
Băng chủ yếu tồn tại ở hai dạng: các chỏm băng khổng lồ phủ lục địa như Nam Cực và đảo Grơn-len, và các sông băng ở vùng núi cao như dãy An-pơ hay Himalaya. Khoảng 10% diện tích đất liền trên Trái Đất được băng bao phủ.
Phân biệt các dạng băng
| Dạng băng | Nguồn gốc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Băng hà (băng lục địa, sông băng) | Tuyết rơi tích tụ, nén chặt trên đất liền | Nam Cực, Grơn-len, sông băng ở An-pơ |
| Băng trôi (núi băng) | Vỡ ra từ sông băng hoặc thềm băng rồi trôi ra biển | Các tảng băng nổi ở Bắc Đại Tây Dương |
| Băng biển | Do nước biển đóng băng khi nhiệt độ xuống rất thấp | Lớp băng mỏng phủ Bắc Băng Dương |
Chỗ dễ nhầm nhất là băng biển. Băng này chỉ là nước biển bị đóng băng nên nằm trên mặt nước. Nó khác với băng hà vốn được tạo nên từ tuyết trên đất liền. Núi băng trôi cũng thuộc nguồn gốc băng hà, chỉ khác là đã vỡ ra khỏi khối băng mẹ.
Vì sao băng chỉ hình thành ở vùng cực và núi cao?
Điều kiện để băng tồn tại lâu dài là nhiệt độ trung bình năm thấp, thấp hơn 0°C đủ lâu để tuyết rơi không kịp tan. Ở vùng cực, góc chiếu của tia sáng Mặt Trời nhỏ nên nhận ít nhiệt. Ở vùng núi cao, nhiệt độ giảm dần khi lên cao (khoảng 0,6°C cho mỗi 100 m) nên vượt qua một độ cao nhất định tuyết tồn tại quanh năm. Độ cao đó gọi là ranh giới tuyết vĩnh cửu.
Tác động của băng đến môi trường
- Băng tạo nên các dạng địa hình đặc trưng như thung lũng hình chữ U và núi băng trôi.
- Băng là kho dự trữ nước ngọt khổng lồ của hành tinh.
- Khi nhiệt độ toàn cầu tăng, băng tan làm mực nước biển dâng, ảnh hưởng đến các vùng thấp ven biển như đồng bằng sông Cửu Long.
Mẹo nhớ
Em chỉ cần nhớ trình tự “tuyết rơi – tích tụ – nén chặt – kết tinh”. Nếu phương án có “nước đóng băng” trong bối cảnh nói về băng ở lục địa, em kiểm tra lại: đó có thể là băng biển chứ không phải băng hà.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mọi loại băng đều do nước đóng băng. Băng hà đến từ tuyết nén chặt.
- Nhầm băng trôi với băng biển. Núi băng trôi có nguồn gốc từ băng hà đã vỡ ra.
- Viết “băng tan là do trái đất nóng lên” mà không nêu sự dâng lên của mực nước biển, nên bài thiếu ý.
Bài luyện tập
- Vì sao lớp băng ở sâu thường chắc và trong hơn lớp tuyết ở trên mặt?
Đáp án: Do bị nén dưới sức nặng của lớp trên nên không khí thoát ra, các hạt tuyết kết dính thành khối đặc. - Băng ở Bắc Băng Dương chủ yếu là băng gì?
Đáp án: Chủ yếu là băng biển, hình thành do nước biển đóng băng.
Câu hỏi thường gặp
Nguồn gốc hình thành băng hà là gì?
Băng hà hình thành từ tuyết rơi tích tụ qua nhiều năm ở vùng lạnh, bị nén chặt và kết tinh lại thành băng.
Băng biển có giống băng hà không?
Không. Băng biển là nước biển bị đóng băng ở vùng cực, còn băng hà là tuyết trên đất liền bị nén chặt.
Vì sao núi cao có băng tuyết quanh năm?
Nhiệt độ giảm theo độ cao, vượt qua ranh giới tuyết vĩnh cửu thì tuyết rơi không tan hết, tích tụ dần thành băng.