Trả lời nhanh
Đất feralit ở nước ta thường bị chua vì quá trình phong hóa diễn ra mạnh trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều. Nước mưa rửa trôi các chất badơ dễ tan như Ca2+, Mg2+, K+. Trong đất chỉ còn tích tụ nhiều oxit sắt và oxit nhôm, nên đất có phản ứng chua, nghèo dinh dưỡng và có màu đỏ vàng.
Câu hỏi này muốn hỏi điều gì?
Câu hỏi thường được ra dưới dạng điền khuyết: “Đất feralit ở nước ta thường bị chua vì quá trình phong hóa diễn ra mạnh, …”. Vế còn thiếu chính là nguyên nhân sâu hơn: mưa nhiều rửa trôi các badơ dễ tan. Nếu đề cho phương án lựa chọn, em hãy chọn phương án nói đến việc rửa trôi (mất) badơ, chứ không chọn phương án nói đất giàu chất dinh dưỡng hay bị nhiễm mặn.
Giải thích từng bước: vì sao phong hóa mạnh lại làm đất chua?
- Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa: nhiệt độ cao quanh năm, lượng mưa lớn nên đá mẹ bị phân hủy nhanh, tạo lớp vỏ phong hóa dày.
- Mưa nhiều gây rửa trôi: nước mưa thấm xuống và chảy trên sườn dốc, cuốn theo các ion badơ dễ tan như Ca2+, Mg2+, K+, Na+.
- Badơ giảm, ion H+ và Al3+ tăng: các badơ vốn có tác dụng trung hòa axit trong đất. Khi chúng mất đi, đất trở nên chua (độ pH thấp).
- Tích tụ Fe, Al: các oxit sắt và nhôm khó tan còn lại, nên đất có màu đỏ vàng. Đây là lí do gọi là “feralit” (fe là sắt, al là nhôm).
Đặc điểm của đất feralit liên quan đến tính chua
| Đặc điểm | Nội dung |
|---|---|
| Phân bố | Chủ yếu ở vùng đồi núi thấp, chiếm diện tích lớn nhất trong các nhóm đất của nước ta |
| Màu sắc | Đỏ, vàng (do tích tụ oxit sắt, nhôm) |
| Tính chất | Chua, nghèo mùn, nghèo badơ, thường chặt, dễ bị xói mòn khi mất lớp phủ thực vật |
| Đá mẹ | Phụ thuộc đá mẹ: đất feralit trên đá badan thường tốt hơn so với đất hình thành trên đá macma axit hay đá phiến |
Loại trừ các cách hiểu sai thường gặp
- “Đất chua vì bị nhiễm mặn”: sai. Nhiễm mặn là đặc trưng của đất ven biển, còn feralit nằm ở đồi núi.
- “Đất chua vì giàu mùn”: sai. Feralit nghèo mùn; mùn không phải nguyên nhân gây chua ở đây.
- “Đất chua vì thiếu mưa”: sai. Chính mưa nhiều mới làm rửa trôi badơ.
- “Phong hóa mạnh thì đất phải màu mỡ”: chưa đúng. Phong hóa mạnh tạo lớp đất dày nhưng đồng thời làm mất chất dinh dưỡng dễ tan.
Mẹo nhớ: “Nóng ẩm – mưa nhiều – rửa trôi badơ – Fe, Al tụ lại – đất chua đỏ vàng”.
Ý nghĩa thực tiễn: cải tạo đất feralit
- Bón vôi để trung hòa axit, bổ sung Ca2+.
- Bón phân hữu cơ, phân chuồng để tăng mùn và độ tơi xốp.
- Trồng cây che phủ, làm ruộng bậc thang, trồng rừng để hạn chế xói mòn và rửa trôi.
- Chọn cây phù hợp với đất chua như chè, cà phê (trên đất tốt hơn), cao su, cây lâm nghiệp.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao đất feralit có màu đỏ vàng?
Đáp án: Do quá trình phong hóa mạnh và rửa trôi, các oxit sắt và nhôm khó tan được tích tụ lại trong đất, tạo màu đỏ vàng.
Câu 2. Nếu một vùng đồi ít mưa và ít bị rửa trôi hơn, đất ở đó có xu hướng bớt chua không? Giải thích.
Đáp án: Có. Ít mưa thì badơ ít bị rửa trôi, giữ được khả năng trung hòa axit nên đất bớt chua.
Câu 3. Nêu hai biện pháp hạn chế tính chua và thoái hóa của đất feralit.
Đáp án: Bón vôi kết hợp phân hữu cơ; trồng rừng, trồng cây che phủ hoặc làm ruộng bậc thang để chống xói mòn.
Tóm tắt để ghi vào vở
Đất feralit chua do khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều khiến phong hóa mạnh và rửa trôi badơ dễ tan (Ca2+, Mg2+, K+). Đất còn lại nhiều oxit Fe, Al nên có màu đỏ vàng, nghèo dinh dưỡng và cần được bảo vệ, cải tạo.
Câu hỏi thường gặp
Đất feralit ở nước ta thường bị chua vì sao?
Vì khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều làm phong hóa diễn ra mạnh, các badơ dễ tan như Ca, Mg, K bị rửa trôi; đất chỉ còn tích tụ oxit sắt, nhôm nên có phản ứng chua.
Đất feralit có những đặc điểm gì nổi bật?
Đất có màu đỏ vàng, chua, nghèo mùn và badơ, thường phân bố ở vùng đồi núi thấp và dễ bị xói mòn khi mất lớp phủ thực vật.
Vì sao gọi là đất feralit?
Tên gọi xuất phát từ việc đất tích tụ nhiều sắt (Fe) và nhôm (Al) sau quá trình phong hóa và rửa trôi.
Làm thế nào để cải tạo đất feralit chua?
Bón vôi và phân hữu cơ, trồng rừng hoặc cây che phủ, làm ruộng bậc thang để hạn chế rửa trôi, xói mòn và chọn cây trồng phù hợp.