Trả lời nhanh
Các kiểu khí hậu phổ biến ở châu Á là khí hậu gió mùa và khí hậu lục địa. Châu Á có lãnh thổ rất rộng, trải dài từ vùng cực Bắc đến xích đạo, lại có nhiều núi và cao nguyên chắn gió. Vì thế gió mùa chiếm ưu thế ở phía đông, phía nam và đông nam, còn lục địa khô hạn chiếm vùng nội địa và Tây Nam Á.
Hiểu đúng câu hỏi
Câu này thường xuất hiện dưới dạng điền khuyết: “Các kiểu khí hậu phổ biến ở châu Á là … và …”. Cụm cần điền là gió mùa và lục địa. Nếu đề cho dạng đúng/sai thì nhận định trên là đúng.
Chú ý chữ “phổ biến”: châu Á còn có khí hậu xích đạo, khí hậu cực, khí hậu núi cao. Tuy nhiên các kiểu này chiếm diện tích nhỏ hơn nhiều, nên không được xem là phổ biến.
Hai kiểu khí hậu phổ biến
| Tiêu chí | Khí hậu gió mùa | Khí hậu lục địa |
|---|---|---|
| Phân bố | Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á | Vùng nội địa và Tây Nam Á (Trung Á, Tây Nam Á) |
| Mùa đông | Gió từ lục địa thổi ra: lạnh, khô (ở vùng cận nhiệt và ôn đới) | Khô, lạnh |
| Mùa hạ | Gió từ đại dương thổi vào: nóng, ẩm, mưa nhiều | Khô, nóng |
| Lượng mưa | Khá lớn, tập trung vào mùa hạ | Rất ít, cảnh quan hoang mạc và bán hoang mạc |
| Biên độ nhiệt năm | Trung bình đến lớn | Rất lớn |
Khí hậu gió mùa
Kiểu này có hai phân nhóm chính:
- Gió mùa nhiệt đới: Nam Á và Đông Nam Á, nóng quanh năm, mùa mưa và mùa khô phân hoá rõ.
- Gió mùa cận nhiệt và ôn đới: Đông Á, mùa đông lạnh khô, mùa hạ nóng ẩm.
Đặc điểm nổi bật là hướng gió đổi theo mùa, kéo theo sự thay đổi rõ rệt về nhiệt độ và lượng mưa.
Khí hậu lục địa
Kiểu này nằm sâu trong đất liền, xa biển, lại bị núi cao ngăn ảnh hưởng của đại dương. Hơi ẩm ít, mưa thưa, ngày đêm và các mùa chênh lệch nhiệt rất lớn. Vì vậy ở đây có nhiều hoang mạc, như hoang mạc Gô-bi và các hoang mạc ở Tây Nam Á.
Vì sao châu Á có hai kiểu khí hậu này?
- Lãnh thổ rộng lớn: châu Á là châu lục lớn nhất, nên phần trung tâm cách biển rất xa. Đó là điều kiện hình thành khí hậu lục địa.
- Vị trí tiếp giáp đại dương ở phía đông, nam, đông nam: khối khí đổi hướng theo mùa tạo ra gió mùa.
- Địa hình có nhiều núi và sơn nguyên cao: như dãy Himalaya, chắn gió ẩm từ biển vào sâu nội địa.
Loại trừ các phương án dễ nhầm
- Khí hậu xích đạo: chỉ có ở một phần Đông Nam Á hải đảo, diện tích nhỏ.
- Khí hậu cực và cận cực: chỉ ở vùng cực Bắc châu Á (Xi-bi-a), dân cư rất thưa.
- Khí hậu núi cao: phân bố hẹp, theo độ cao.
- Khí hậu hải dương hay Địa Trung Hải: không phải kiểu phổ biến của châu Á (khí hậu Địa Trung Hải gắn với châu Âu).
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo: hình dung bản đồ châu Á: “ven biển phía đông – nam là gió mùa, ruột trong đất liền là lục địa”.
- Lỗi 1: viết “khí hậu nhiệt đới và ôn đới”. Đây là cách chia theo đới, không phải kiểu phổ biến mà đề hỏi.
- Lỗi 2: cho rằng gió mùa chỉ có ở Việt Nam. Thực tế gió mùa là kiểu khí hậu của cả một dải rộng từ Đông Á tới Nam Á.
Luyện tập
Câu 1. Vì sao Tây Nam Á có nhiều hoang mạc?
Đáp án: Khu vực này có khí hậu lục địa khô hạn, nằm xa đại dương và bị núi chắn ẩm, nên mưa rất ít.
Câu 2. Nhận định “Khí hậu gió mùa có mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều” đúng hay sai?
Đáp án: Đúng, vì gió mùa mùa hạ thổi từ đại dương vào mang theo nhiều hơi ẩm.
Câu 3. Nêu hai khu vực châu Á có khí hậu gió mùa.
Đáp án: Ví dụ Đông Nam Á và Nam Á (hoặc Đông Á).
Câu hỏi thường gặp
Kiểu khí hậu phổ biến ở châu Á là gì?
Là khí hậu gió mùa và khí hậu lục địa. Gió mùa phân bố ở Đông Á, Đông Nam Á, Nam Á; lục địa phân bố ở nội địa và Tây Nam Á.
Khí hậu lục địa ở châu Á có đặc điểm gì?
Mùa đông khô lạnh, mùa hạ khô nóng, lượng mưa rất ít và biên độ nhiệt năm lớn, nên cảnh quan thường là hoang mạc và bán hoang mạc.
Vì sao khí hậu châu Á phân hoá phức tạp?
Do lãnh thổ rộng, kéo dài từ vùng cực Bắc đến xích đạo, địa hình có nhiều núi và sơn nguyên cao, lại chịu ảnh hưởng khác nhau của các đại dương.
Khí hậu Việt Nam thuộc kiểu nào của châu Á?
Việt Nam nằm ở Đông Nam Á nên mang đặc điểm khí hậu gió mùa nhiệt đới, nóng ẩm, mưa nhiều và có sự phân mùa.