Trả lời nhanh
Nhận định “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước” là đúng về bản chất, nhưng chưa đủ. Theo Luật Ngân sách nhà nước 2015, các khoản thu – chi ấy phải được dự toán, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm) để Nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.
Đề bài và cách tiếp cận
Câu hỏi dạng “Em hãy cho biết ý kiến nào dưới đây là đúng hoặc không đúng? Vì sao?” yêu cầu em hai việc: kết luận đúng/sai và giải thích. Với phần mở đầu của đề là “Ngân sách nhà nước là toàn bộ…”, mình phân tích nhận định này trước, sau đó bàn thêm các ý kiến hay gặp cùng chủ đề. Các nhận định bổ sung dưới đây là mình tự nêu để em luyện, không phải nguyên văn các phương án trong sách.
Ngân sách nhà nước là gì?
Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Em nhớ nhanh bằng bốn từ khoá: thu – chi, dự toán, thẩm quyền, thời hạn.
Phân tích nhận định “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước”
- Đúng ở chỗ nào: NSNN gồm hai mặt là thu và chi, và bao quát các khoản thu, chi của Nhà nước (trung ương và địa phương).
- Chưa đầy đủ ở chỗ nào: không phải khoản tiền nào Nhà nước thu hay chi tuỳ ý cũng là NSNN. Chúng phải nằm trong dự toán, được Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp… quyết định theo luật, và gắn với một năm ngân sách (từ 1/1 đến 31/12).
- Kết luận khi làm bài: nếu đề chỉ yêu cầu xác định đúng/sai về khái niệm thì đây là ý kiến đúng. Em nên viết thêm vế bổ sung để bài đầy đủ ý.
Các ý kiến thường gặp và cách xét
| Ý kiến | Đúng/Sai | Vì sao |
|---|---|---|
| Nguồn thu của NSNN chỉ đến từ thuế. | Sai | Ngoài thuế còn có phí, lệ phí, thu từ tài sản nhà nước, viện trợ… Thuế là nguồn lớn nhất nhưng không phải duy nhất. |
| NSNN chỉ dùng để trả lương cho cán bộ, công chức. | Sai | Chi NSNN gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên (lương, y tế, giáo dục, quốc phòng, an ninh…), chi trả nợ, chi dự trữ… |
| Quốc hội quyết định dự toán NSNN và phân bổ ngân sách trung ương. | Đúng | Đây là thẩm quyền được pháp luật quy định, bảo đảm tính dân chủ và công khai. |
| Mọi khoản tiền của doanh nghiệp và người dân đều thuộc NSNN. | Sai | Tiền của tổ chức, cá nhân chỉ trở thành thu NSNN khi họ thực hiện nghĩa vụ như nộp thuế, phí theo luật. |
| NSNN là công cụ để Nhà nước điều tiết kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. | Đúng | Qua thu – chi, Nhà nước đầu tư hạ tầng, hỗ trợ vùng khó khăn, thực hiện chính sách xã hội. |
Vai trò của NSNN
- Duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước.
- Đầu tư phát triển kinh tế – xã hội (đường, điện, trường học, bệnh viện).
- Điều tiết kinh tế, góp phần ổn định giá cả, kiềm chế lạm phát.
- Thực hiện công bằng xã hội, an sinh xã hội, quốc phòng – an ninh.
Lỗi sai thường gặp
- Đồng nhất “ngân sách nhà nước” với “thuế”. Thuế chỉ là một nguồn thu.
- Quên điều kiện “dự toán – thẩm quyền – thời hạn” khi nêu khái niệm.
- Chỉ giải thích “đúng/sai” mà bỏ phần “vì sao”. Hãy luôn viết một câu lý do.
Bài luyện tập
- Nhận định: “Chi NSNN chỉ gồm chi thường xuyên.” Đúng hay sai? Đáp án: Sai, vì còn chi đầu tư phát triển, chi trả nợ, chi dự trữ.
- Nhận định: “Việc xây một trường học công lập bằng vốn nhà nước là khoản chi từ NSNN.” Đáp án: Đúng, đó là chi đầu tư phát triển cho giáo dục.
- Nhận định: “Thu nhập của một cửa hàng tư nhân là thu của NSNN.” Đáp án: Sai, chỉ phần thuế cửa hàng nộp theo luật mới là thu NSNN.
Nếu đề của em có các phương án khác với bảng trên, hãy áp dụng cùng cách làm: đối chiếu từng ý với bốn từ khoá thu – chi, dự toán, thẩm quyền, thời hạn.
Câu hỏi thường gặp
Ngân sách nhà nước là gì?
Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, để bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Nguồn thu của ngân sách nhà nước chỉ có thuế đúng không?
Không đúng. Thuế là nguồn thu chủ yếu nhưng còn có phí, lệ phí, thu từ tài sản nhà nước, viện trợ và các khoản thu khác theo luật.
Ai quyết định dự toán ngân sách nhà nước?
Quốc hội quyết định dự toán NSNN và phân bổ ngân sách trung ương; Hội đồng nhân dân các cấp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách địa phương theo quy định của pháp luật.
Năm ngân sách bắt đầu và kết thúc khi nào?
Năm ngân sách ở Việt Nam bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 dương lịch.