Trả lời nhanh
Những ngọn đá sót hình nấm thuộc địa hình do gió (địa hình hoang mạc, khô hạn). Gió mang theo cát bay sát mặt đất mài mòn phần chân tảng đá mạnh hơn phần đỉnh, nên chân thắt nhỏ lại còn đỉnh phình ra như chiếc mũ nấm. Vì vậy chúng được gọi là đá sót, đá nấm.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp trong phần ngoại lực của Địa lí: «Những ngọn đá sót hình nấm thuộc địa hình …». Chỗ cần điền là địa hình do gió, tức dạng địa hình hình thành nhờ quá trình thổi mòn và mài mòn của gió ở vùng khô hạn.
Nếu đề của em có bốn phương án, hãy chọn phương án nói về gió, hoang mạc hoặc khô hạn. Các phương án còn lại thường là nước chảy, sóng biển, băng hà hoặc hoà tan đá vôi.
Đá nấm hình thành như thế nào?
- Vùng khô hạn, ít thực vật che phủ: đá lộ trần, bị phong hoá mạnh do chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn.
- Gió mang cát và sỏi nhỏ: hạt vật chất nặng nên chỉ bay sát mặt đất, thường dưới khoảng 1 m.
- Mài mòn không đều: phần chân tảng đá bị cát va đập liên tục nên mòn nhanh. Phần đỉnh ở cao hơn, ít bị mài nên còn lại.
- Kết quả: tảng đá có chân nhỏ, đỉnh to, giống cây nấm. Phần «sót» lại sau khi xung quanh bị bào mòn nên gọi là đá sót.
Mẹo nhớ: «Cát bay thấp – chân mòn, đầu còn» → đá nấm.
Các dạng địa hình do gió thường gặp
| Dạng địa hình | Quá trình chính |
|---|---|
| Hố trũng thổi mòn | Gió thổi bay vật liệu vụn, tạo chỗ trũng (thổi mòn) |
| Đá nấm (đá sót hình nấm) | Cát mài mòn phần chân tảng đá (mài mòn) |
| Cồn cát, đụn cát | Gió thổi cát đi rồi bồi tụ lại (bồi tụ) |
| Hoàng thổ (lớp bụi mịn) | Bụi mịn gió mang đi xa rồi lắng đọng |
Loại trừ các địa hình dễ nhầm
- Địa hình karst (đá vôi): do nước hoà tan đá vôi, tạo hang động, thạch nhũ, phễu karst. Không có hình nấm do cát mài.
- Địa hình do sóng biển: tạo vách biển, hàm ếch sóng vỗ, bậc thềm sóng vỗ. Hàm ếch dễ gây nhầm vì cũng thắt ở chân, nhưng đó là sóng đánh chứ không phải cát bay.
- Địa hình băng hà: do băng di chuyển, tạo thung lũng chữ U, đá trán cừu.
- Địa hình do nước chảy: tạo khe rãnh, thung lũng sông, bãi bồi, tam giác châu.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy «đá» là chọn karst. Karst chỉ liên quan đá vôi và nước hoà tan.
- Nhầm hàm ếch sóng vỗ với đá nấm. Hãy nhìn tác nhân: sóng biển hay gió mang cát.
- Cho rằng gió thổi mòn cả phần đỉnh như nhau. Thực tế cát chỉ bay thấp nên chân mòn nhiều hơn.
Luyện tập nhanh
- Tác nhân ngoại lực nào tạo nên đá nấm? Đáp án: gió, qua mài mòn của cát bay sát mặt đất.
- Vì sao phần chân đá nấm nhỏ hơn phần đỉnh? Đáp án: hạt cát nặng bay thấp nên chân bị mài mòn mạnh hơn đỉnh.
- Cồn cát thuộc quá trình nào: thổi mòn hay bồi tụ? Đáp án: bồi tụ, vì cát được gió mang đến và tích tụ lại.
Câu hỏi thường gặp
Đá nấm còn gọi là gì?
Đá nấm còn gọi là đá sót hình nấm, là tảng đá có chân thắt nhỏ và đỉnh phình to do gió mang cát mài mòn.
Đá nấm thường gặp ở đâu?
Thường gặp ở hoang mạc và vùng khô hạn, nơi ít thực vật che phủ và gió mạnh mang nhiều cát.
Vì sao chân đá bị mòn nhiều hơn đỉnh?
Hạt cát nặng chỉ bay sát mặt đất nên va đập chủ yếu vào phần chân tảng đá, còn phần đỉnh ít bị mài mòn.
Đá nấm khác gì hàm ếch sóng vỗ?
Đá nấm do gió mang cát mài mòn ở vùng khô hạn. Hàm ếch sóng vỗ do sóng biển khoét chân vách đá ven bờ.