Trả lời nhanh
Khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho thực vật sinh trưởng, phát triển được gọi là độ phì của đất. Đây là đặc tính quan trọng nhất của thổ nhưỡng, vì nó quyết định đất có nuôi sống được cây trồng và cho năng suất cao hay không. Đất có độ phì càng cao thì cây càng khoẻ và cho thu hoạch càng nhiều.
Độ phì của đất là gì?
Đất không chỉ là nơi cây bám rễ. Đất còn là kho chứa nước, không khí và thức ăn cho cây. Độ phì mô tả mức độ đất làm tốt vai trò này.
Có thể hiểu độ phì như “sức khoẻ” của đất. Cùng một giống lúa, gieo ở chân ruộng phù sa màu mỡ sẽ cho bông to hơn so với gieo ở bãi cát nghèo mùn.
Bốn yếu tố tạo nên độ phì
| Yếu tố | Vai trò đối với cây | Ví dụ thực tế |
|---|---|---|
| Nước | Hoà tan chất khoáng, cho rễ hút, tham gia quang hợp | Đất thịt giữ nước tốt hơn đất cát |
| Nhiệt | Ảnh hưởng tốc độ nảy mầm, hoạt động của rễ và vi sinh vật | Đất lạnh làm hạt nảy mầm chậm |
| Khí | Cung cấp ôxi cho rễ hô hấp, nitơ cho vi sinh vật cố định đạm | Đất nén chặt, úng nước làm rễ thối |
| Chất dinh dưỡng | Cung cấp đạm, lân, kali và vi lượng | Đất nhiều mùn giàu dinh dưỡng |
Bốn yếu tố này phải cân đối. Đất nhiều dinh dưỡng nhưng quá chặt, thiếu khí thì cây vẫn kém phát triển.
Độ phì tự nhiên và độ phì nhân tạo
- Độ phì tự nhiên: hình thành trong quá trình tạo đất, phụ thuộc đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình. Ví dụ đất phù sa ven sông Hồng, sông Cửu Long vốn màu mỡ.
- Độ phì nhân tạo: do con người cải tạo bằng bón phân, tưới tiêu, luân canh, làm đất. Nhiều vùng đất bạc màu đã được cải tạo thành ruộng cho năng suất cao.
Phân biệt độ phì với các khái niệm dễ nhầm
- Độ ẩm đất: chỉ là lượng nước chứa trong đất, mới là một phần của độ phì.
- Độ tơi xốp: nói về cấu trúc đất, ảnh hưởng đến lượng khí và nước nhưng chưa nói lên dinh dưỡng.
- Độ pH: đo mức chua – kiềm, tác động đến khả năng cây hấp thụ dinh dưỡng.
- Mùn: nguồn cung cấp dinh dưỡng chủ yếu, là chỉ tiêu quan trọng đánh giá độ phì.
Cách nâng cao độ phì của đất
- Bón phân hữu cơ (phân chuồng, phân xanh, phụ phẩm cây trồng) để tăng lượng mùn và cải thiện cấu trúc đất.
- Bón phân khoáng đúng loại, đúng liều lượng, tránh lạm dụng gây chua hoá hoặc ô nhiễm.
- Luân canh, xen canh, trồng cây họ Đậu để bổ sung đạm tự nhiên cho đất.
- Làm đất hợp lí, tưới tiêu cân đối để đất thoáng khí và đủ ẩm.
- Chống xói mòn bằng trồng cây che phủ, làm ruộng bậc thang ở vùng dốc.
Câu hỏi trắc nghiệm luyện tập
Câu 1
Đặc trưng cơ bản của thổ nhưỡng, phân biệt nó với đá mẹ, là gì?
Đáp án: độ phì. Đá mẹ không có khả năng nuôi sống thực vật như đất.
Câu 2
Biện pháp nào dưới đây làm tăng độ phì: (a) đốt rơm rạ ngay trên đồng nhiều năm liền, (b) bón phân hữu cơ kết hợp luân canh cây họ Đậu?
Đáp án (b). Phương án (a) làm mất chất hữu cơ và nhiều dinh dưỡng bay đi.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng đất nhiều chất dinh dưỡng là đủ. Thực tế phải có đủ cả nước, nhiệt, khí.
- Đồng nhất độ phì với độ tơi xốp hay độ ẩm.
- Nghĩ rằng độ phì là không đổi. Độ phì có thể giảm nếu canh tác bất hợp lí và có thể tăng nhờ cải tạo.
Câu hỏi thường gặp
Khả năng cung cấp nước, nhiệt, khí và chất dinh dưỡng cho thực vật gọi là gì?
Đó là độ phì của đất, đặc tính cơ bản nhất của thổ nhưỡng.
Độ phì của đất gồm những loại nào?
Gồm độ phì tự nhiên, hình thành trong quá trình tạo đất, và độ phì nhân tạo do con người cải tạo bằng phân bón, tưới tiêu, luân canh.
Làm thế nào để tăng độ phì của đất?
Bón phân hữu cơ, bón phân khoáng hợp lí, luân canh với cây họ Đậu, làm đất và tưới tiêu hợp lí, chống xói mòn.
Độ phì khác độ ẩm đất ở điểm nào?
Độ ẩm chỉ cho biết lượng nước trong đất, còn độ phì bao gồm cả nước, nhiệt, khí và chất dinh dưỡng.