Trả lời nhanh
Gió mùa Đông Bắc ở nước ta thổi vào mùa đông (khoảng tháng 11 đến tháng 4), xuất phát từ cao áp Xibia, tính chất lạnh, chủ yếu tác động miền Bắc. Vì vậy, nhận định nào nói gió này thổi quanh năm, nóng ẩm, xuất phát từ Nam bán cầu hoặc gây lạnh đều khắp cả nước là KHÔNG đúng. Đề gốc không kèm phương án, nên dưới đây là cách loại trừ.
Nhớ gì về gió mùa Đông Bắc?
Với dạng câu “không đúng”, em hãy đối chiếu từng phương án với bảng sau. Phương án nào mâu thuẫn với một ô trong bảng thì đó là đáp án cần chọn.
| Tiêu chí | Đặc điểm đúng |
|---|---|
| Nguồn gốc | Khối khí lạnh từ cao áp Xibia (Âu – Á), thổi về phía áp thấp phía nam |
| Thời gian | Mùa đông, khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau |
| Hướng gió | Hướng đông bắc (ở miền Bắc) |
| Phạm vi | Mạnh nhất ở miền Bắc, nhất là vùng Đông Bắc; suy yếu dần khi vào phía nam, nhiều năm chỉ tới khoảng dãy Bạch Mã |
| Tính chất | Lạnh; đầu mùa đông thường khô, cuối mùa đông lạnh ẩm (mưa phùn) ở đồng bằng Bắc Bộ và ven biển Bắc Trung Bộ |
| Hệ quả | Mùa đông lạnh ở miền Bắc, có những đợt rét đậm, rét hại; gây mưa thu đông ở Trung Bộ khi kết hợp với địa hình |
Những nhận định sai thường gặp (bẫy trong đề)
- “Thổi quanh năm” – Sai. Gió mùa đổi hướng theo mùa; mùa hạ là gió mùa Tây Nam.
- “Tính chất nóng ẩm” – Sai. Đó là đặc điểm của gió mùa mùa hạ, còn gió mùa Đông Bắc mang không khí lạnh.
- “Xuất phát từ cao áp Ấn Độ Dương / cao áp cận chí tuyến Nam bán cầu” – Sai. Những khối khí này liên quan đến gió mùa mùa hạ.
- “Gây lạnh đều khắp cả nước, kể cả Nam Bộ” – Sai. Nam Bộ và Nam Trung Bộ gần như không chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc; ở đó Tín phong bán cầu Bắc chiếm ưu thế nên nóng quanh năm.
- “Luôn gây mưa lớn cho đồng bằng Bắc Bộ” – Sai. Nửa đầu mùa đông ở Bắc Bộ thường khô hanh; mưa phùn mới xuất hiện nhiều ở nửa sau.
- “Hoạt động từ tháng 5 đến tháng 10” – Sai, đây là khoảng thời gian gió mùa Tây Nam.
Vì sao gió mùa Đông Bắc lạnh và có lúc ẩm?
Mùa đông, lục địa châu Á lạnh nên hình thành cao áp Xibia. Không khí từ đây tràn xuống phía nam, mang theo tính chất lạnh và khô. Khi đi qua vùng biển Hoa Đông rồi vào nước ta, khối khí được bổ sung hơi ẩm, nên ở nửa sau mùa đông miền Bắc có thời tiết lạnh ẩm, mưa phùn.
Ở Trung Bộ, gió đông bắc thổi vuông góc với dãy Trường Sơn Bắc và ven biển, gặp địa hình đón gió nên gây mưa vào thu đông. Đây là lí do Trung Bộ có mùa mưa lệch về cuối năm.
Mẹo làm nhanh
- Thấy từ “lạnh, khô, đông bắc, Xibia, tháng 11–4, miền Bắc” thì thường là ý đúng.
- Thấy từ “nóng ẩm, tây nam, Ấn Độ Dương, tháng 5–10, mưa nhiều cả nước” thì đó là gió mùa mùa hạ – ý lạc sang chủ đề khác.
- Cẩn thận với các từ tuyệt đối như “quanh năm”, “toàn quốc”, “luôn luôn”.
Luyện tập
Câu 1. Nhận định “Gió mùa Đông Bắc làm cho cả ba miền nước ta đều có mùa đông lạnh” đúng hay sai? Giải thích.
Đáp án: Sai. Gió này chủ yếu tác động miền Bắc; càng vào nam càng suy yếu, Nam Bộ gần như không có mùa đông lạnh.
Câu 2. Vì sao nửa sau mùa đông ở đồng bằng Bắc Bộ hay có mưa phùn?
Đáp án: Khối khí lạnh đi qua biển, thu thêm hơi ẩm trước khi vào đất liền, nên thời tiết lạnh ẩm, có mưa phùn.
Câu 3. Hãy sửa lại nhận định sai: “Gió mùa Đông Bắc thổi từ tháng 5 đến tháng 10, có tính chất nóng ẩm.”
Đáp án: Gió mùa Đông Bắc thổi từ khoảng tháng 11 đến tháng 4, có tính chất lạnh (khô hoặc ẩm tuỳ giai đoạn).
Lỗi sai hay gặp
Nhiều em nhầm hai loại gió mùa vì đều có chữ “gió mùa”. Hãy gắn mỗi loại với một mùa: Đông Bắc – mùa đông – lạnh; Tây Nam – mùa hạ – nóng ẩm, mưa nhiều. Ngoài ra đừng quên rằng ở miền Nam, gió thổi hướng đông bắc vào mùa khô là Tín phong chứ không phải gió mùa Đông Bắc điển hình.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc ở nước ta thổi vào thời gian nào?
Khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, tức là suốt mùa đông ở miền Bắc.
Gió mùa Đông Bắc có ảnh hưởng đến Nam Bộ không?
Rất yếu. Gió bị suy yếu dần khi đi về phía nam, còn Nam Bộ chủ yếu chịu tác động của Tín phong nên nóng quanh năm.
Vì sao gió mùa Đông Bắc gây mưa phùn ở đồng bằng Bắc Bộ?
Vào nửa sau mùa đông, khối khí lạnh đi qua biển thu thêm hơi ẩm, nên khi vào Bắc Bộ gây thời tiết lạnh ẩm và mưa phùn.
Phân biệt nhanh gió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam như thế nào?
Đông Bắc: mùa đông, từ cao áp Xibia, lạnh. Tây Nam: mùa hạ, từ các khối khí nóng ẩm phía nam và tây nam, mang mưa nhiều.