Trả lời nhanh
Theo nguồn gốc hình thành, hồ được chia thành các nhóm chính: hồ kiến tạo (nằm trong vùng đất sụt, đứt gãy), hồ núi lửa (miệng núi lửa đã tắt chứa nước), hồ móng ngựa (khúc sông bị tách khỏi dòng chính), hồ băng hà, hồ castơ (vùng đá vôi) và hồ nhân tạo (do con người đắp đập). Muốn phân loại, hãy xem hồ nằm ở dạng địa hình nào và do tác nhân nào tạo ra.
Cách làm khi đề yêu cầu “dựa vào bảng 10.1”
Bảng trong sách thường liệt kê tên hồ kèm đặc điểm như vị trí, độ sâu, diện tích hoặc cách hình thành. Em không cần học thuộc từng hồ, chỉ cần làm theo ba bước.
- Đọc cột mô tả: hồ nằm ở đâu (miệng núi, đồng bằng ven sông, vùng đá vôi, vùng băng, sau đập…).
- Tìm từ khoá gợi tác nhân: đứt gãy, sụt lún; núi lửa; dòng sông đổi dòng; băng tan; đá vôi hoà tan; xây đập.
- Xếp hồ vào nhóm tương ứng rồi ghi lại một ví dụ.
Lưu ý: tên hồ cụ thể trong bảng của từng sách có thể khác nhau, nên các ví dụ dưới đây chỉ để em đối chiếu cách phân loại.
Bảng phân biệt các loại hồ theo nguồn gốc
| Loại hồ | Nguồn gốc hình thành | Dấu hiệu nhận biết | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| Hồ kiến tạo | Nước đọng ở các vùng trũng do đứt gãy, sụt lún của vỏ Trái Đất | Hồ dài, hẹp, thường rất sâu, bờ dốc | Hồ Baican (Nga), Biển Chết |
| Hồ núi lửa | Nước tích trong miệng núi lửa đã tắt | Hồ tròn, nằm trên cao nguyên hoặc đỉnh núi | Biển Hồ (Gia Lai) |
| Hồ móng ngựa (hồ sông) | Khúc sông uốn khúc bị bồi đắp, tách khỏi dòng chính | Hình cong như móng ngựa, nằm ở đồng bằng ven sông | Hồ Tây (Hà Nội) |
| Hồ băng hà | Băng hà khoét lõm địa hình, khi băng tan nước đọng lại | Gặp ở vùng vĩ độ cao hoặc núi cao từng có băng | Các hồ Lớn ở Bắc Mỹ |
| Hồ castơ | Nước hoà tan đá vôi tạo chỗ trũng, nước đọng lại | Nằm trong vùng núi đá vôi, gắn với hang động, phễu castơ | Một số hồ ở vùng núi đá vôi Đông Bắc |
| Hồ nhân tạo | Con người xây đập chắn sông, suối để trữ nước | Gắn với thuỷ điện, thuỷ lợi; có đập, hình dạng theo thung lũng | Hồ Hoà Bình, Hồ Dầu Tiếng |
Vì sao cần phân biệt như vậy?
Nguồn gốc quyết định hình dạng và độ sâu của hồ. Hồ kiến tạo hình thành ở chỗ vỏ Trái Đất bị sụt nên sâu và hẹp; hồ móng ngựa chỉ là khúc sông cũ nên nông và cong; hồ núi lửa theo hình miệng núi nên gần tròn. Nắm được tác nhân (nội lực, ngoại lực hay con người) thì em suy ra được đặc điểm mà không cần nhớ máy móc.
- Do nội lực: hồ kiến tạo, hồ núi lửa.
- Do ngoại lực: hồ móng ngựa (dòng chảy), hồ băng hà (băng), hồ castơ (nước hoà tan đá vôi).
- Do con người: hồ nhân tạo.
Mẹo nhớ nhanh
- “Sụt – kiến tạo; Miệng – núi lửa; Cong – móng ngựa; Băng – băng hà; Vôi – castơ; Đập – nhân tạo.”
- Thấy từ “đập, thuỷ điện, thuỷ lợi” thì chọn ngay hồ nhân tạo.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm hồ móng ngựa với hồ kiến tạo vì cùng ở đồng bằng. Hãy nhớ hồ móng ngựa luôn gắn với dòng sông cũ.
- Gộp mọi hồ trên cao nguyên vào hồ núi lửa. Chỉ hồ nằm trong miệng núi lửa mới thuộc loại này.
- Quên rằng một hồ lớn có thể có nguồn gốc kết hợp; khi đó hãy chọn tác nhân chính theo mô tả của bảng.
Bài luyện tập
- Một hồ nằm trong miệng núi lửa đã tắt, hình gần tròn. Đây là loại hồ nào?
Đáp án: hồ núi lửa. - Một hồ cong như hình móng ngựa nằm cạnh sông ở đồng bằng, từng là khúc sông cũ. Hồ này thuộc nhóm nào?
Đáp án: hồ móng ngựa (hồ sông), do ngoại lực của dòng chảy. - Hồ chứa nước sau đập thuỷ điện thuộc nhóm nào và do tác nhân nào?
Đáp án: hồ nhân tạo, do con người.
Câu hỏi thường gặp
Hồ được chia thành mấy loại theo nguồn gốc hình thành?
Cách chia phổ biến gồm hồ kiến tạo, hồ núi lửa, hồ móng ngựa, hồ băng hà, hồ castơ và hồ nhân tạo. Số nhóm trong bảng của sách có thể ít hơn, em đối chiếu theo bảng được giao.
Hồ Tây ở Hà Nội thuộc loại hồ nào?
Hồ Tây thường được xếp vào nhóm hồ móng ngựa, vì là một phần của dòng sông Hồng cũ bị tách ra.
Biển Hồ ở Gia Lai là hồ gì?
Biển Hồ là hồ núi lửa, nước tích tụ trong miệng một núi lửa đã tắt.
Hồ nhân tạo khác hồ tự nhiên ở điểm nào?
Hồ nhân tạo do con người xây đập chắn dòng chảy để trữ nước phục vụ thuỷ điện, thuỷ lợi, cấp nước; hồ tự nhiên do các quá trình nội lực và ngoại lực tạo nên.