Trả lời nhanh
Mệnh đề đúng với học thuyết tế bào là mệnh đề nói tế bào được hình thành từ sự phân chia của các tế bào có trước. Học thuyết còn khẳng định mọi sinh vật cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào, và tế bào là đơn vị cấu trúc, chức năng cơ bản của sự sống. Mệnh đề cho rằng tế bào tự sinh ra từ chất vô cơ là sai.
Lưu ý: câu hỏi này có nhiều phiên bản đề, phương án A thường bắt đầu bằng cụm “Tế bào được hình thành…”. Vì phần còn lại của câu có thể khác nhau giữa các đề, bài này hướng dẫn bạn nắm chắc nội dung học thuyết rồi tự đối chiếu với từng phương án trong đề của mình.
Học thuyết tế bào gồm những ý nào?
Học thuyết tế bào hiện đại có ba nội dung chính. Bạn chỉ cần thuộc ba ý này là làm được hầu hết câu hỏi dạng “nội dung nào đúng/sai”.
- Về cấu tạo: mọi sinh vật đều được cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào.
- Về chức năng: tế bào là đơn vị cấu trúc và đơn vị chức năng cơ bản của cơ thể sống.
- Về nguồn gốc: tế bào chỉ được sinh ra từ sự phân chia của tế bào có trước, không tự phát sinh từ chất không sống.
Vì sao ý “tế bào sinh ra từ tế bào có trước” lại quan trọng?
Trước đây có quan niệm sinh vật có thể tự sinh từ vật chất vô sinh. Các thí nghiệm của Pasteur đã bác bỏ quan niệm này. Sau đó, Virchow đưa ra nhận định tế bào mới luôn đến từ tế bào cũ.
Vì vậy, khi đề viết “tế bào được hình thành từ tế bào có trước (qua phân chia)” thì đó là mệnh đề đúng. Nếu đề viết “tế bào được hình thành ngẫu nhiên từ các chất vô cơ/hữu cơ” thì đó là mệnh đề sai.
Bảng loại trừ các mệnh đề hay gặp
| Mệnh đề trong đề | Đúng/Sai | Lí do |
|---|---|---|
| Tế bào được sinh ra từ tế bào có trước | Đúng | Là ý thứ ba của học thuyết |
| Tế bào tự hình thành từ chất vô cơ | Sai | Đây là thuyết tự sinh đã bị bác bỏ |
| Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của cơ thể sống | Đúng | Là ý thứ hai |
| Mọi sinh vật đều có cấu tạo tế bào | Đúng | Là ý thứ nhất (virus không được xem là sinh vật có cấu tạo tế bào) |
| Chỉ thực vật mới cấu tạo từ tế bào | Sai | Động vật, nấm, vi sinh vật cũng cấu tạo từ tế bào |
| Mọi tế bào đều có nhân hoàn chỉnh | Sai | Tế bào nhân sơ chưa có nhân hoàn chỉnh; học thuyết cũng không nói về điều này |
Mẹo nhớ
Nhớ ba chữ “Cấu – Chức – Nguồn”: tế bào là đơn vị cấu tạo, đơn vị chức năng, và có nguồn gốc từ tế bào trước. Phương án nào nằm ngoài ba chữ này (ví dụ nói về nhân, về kích thước, về loại sinh vật riêng) thường là phương án gây nhiễu.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn mệnh đề “mọi tế bào đều có nhân” vì nhầm với đặc điểm của tế bào nhân thực.
- Cho rằng học thuyết chỉ áp dụng cho thực vật hoặc động vật. Schleiden nghiên cứu thực vật, Schwann nghiên cứu động vật, nhưng học thuyết sau đó được mở rộng cho mọi sinh vật.
- Quên rằng virus chưa có cấu tạo tế bào nên không là ví dụ cho ý thứ nhất.
Bài luyện tập
Câu 1. Phát biểu nào sau đây phù hợp với học thuyết tế bào: (A) Tế bào có thể sinh ra từ chất vô cơ trong điều kiện thích hợp; (B) Tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể sống; (C) Chỉ cơ thể đa bào mới cấu tạo từ tế bào; (D) Tế bào nào cũng có nhân.
Đáp án: B. A trái với ý nguồn gốc; C sai vì sinh vật đơn bào cũng là một tế bào; D sai vì tế bào nhân sơ không có nhân hoàn chỉnh.
Câu 2. Vi khuẩn E. coli chỉ gồm một tế bào. Điều này minh họa ý nào của học thuyết?
Đáp án: Ý thứ nhất, mọi sinh vật cấu tạo từ một hoặc nhiều tế bào, và ý thứ hai, một tế bào đảm nhiệm đủ chức năng sống của sinh vật.
Câu 3. Khi vết thương lành, các tế bào da mới xuất hiện. Theo học thuyết tế bào, chúng đến từ đâu?
Đáp án: Từ sự phân chia của các tế bào da có sẵn xung quanh vết thương, không phải tự sinh từ chất không sống.
Câu hỏi thường gặp
Học thuyết tế bào do ai xây dựng?
Schleiden (nghiên cứu thực vật) và Schwann (nghiên cứu động vật) đặt nền móng vào những năm 1838–1839. Virchow bổ sung ý tế bào chỉ sinh ra từ tế bào có trước.
Học thuyết tế bào có mấy nội dung chính?
Ba nội dung: mọi sinh vật cấu tạo từ tế bào; tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng cơ bản của sự sống; tế bào chỉ sinh ra từ tế bào có trước.
Virus có phù hợp với học thuyết tế bào không?
Virus chưa có cấu tạo tế bào và chỉ nhân lên khi ở trong tế bào chủ, nên thường không được xem là ví dụ cho ý mọi sinh vật cấu tạo từ tế bào.
Tại sao nói tế bào là đơn vị chức năng của sự sống?
Vì mọi hoạt động sống như trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản đều diễn ra ở tế bào, ngay cả ở sinh vật chỉ có một tế bào.