Trả lời nhanh
Đáp án: D. Tripanmitin. Chất béo là trieste của glixerol với các axit béo, tripanmitin (C15H31COO)3C3H5 đúng là trieste của glixerol với axit panmitic. Glucozơ là cacbohiđrat, axit oleic là axit béo, glixerol là ancol ba chức nên đều không phải chất béo.
Chất béo là gì?
Chất béo là trieste của glixerol với axit béo, gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol. Axit béo là axit cacboxylic đơn chức, mạch cacbon dài, không phân nhánh, thường có số nguyên tử C chẵn từ 12 đến 24. Ba nhóm –OH của glixerol đều tạo liên kết este với ba gốc axit béo.
Phân tích từng phương án
| Phương án | Chất | Loại hợp chất | Kết luận |
|---|---|---|---|
| A | Glucozơ C6H12O6 | Monosaccarit (cacbohiđrat) | Loại |
| B | Axit oleic C17H33COOH | Axit béo (axit cacboxylic), chưa phải este | Loại |
| C | Glixerol C3H5(OH)3 | Ancol ba chức | Loại |
| D | Tripanmitin (C15H31COO)3C3H5 | Trieste của glixerol với axit panmitic | Chọn |
Lưu ý: axit oleic là thành phần để tạo nên chất béo, nhưng bản thân nó chưa phải chất béo. Đây là chỗ nhiều học sinh nhầm vì cùng có tên gắn với “béo”.
Tính chất cần nhớ của chất béo
- Trạng thái: chất béo chứa chủ yếu gốc axit béo no (như panmitic, stearic) thường là chất rắn (mỡ); chứa nhiều gốc không no (như oleic, linoleic) thường là chất lỏng (dầu).
- Không tan trong nước, nhẹ hơn nước, tan trong dung môi hữu cơ.
- Thuỷ phân trong môi trường axit tạo glixerol và axit béo, phản ứng thuận nghịch.
- Xà phòng hoá (thuỷ phân trong kiềm) tạo glixerol và muối của axit béo, phản ứng một chiều: (C15H31COO)3C3H5 + 3NaOH → 3C15H31COONa + C3H5(OH)3 (đun nóng).
- Hiđro hoá chất béo lỏng (chứa gốc không no) tạo chất béo rắn.
Mẹo nhận diện nhanh
Nhìn tên gọi: chất béo thường có tên bắt đầu bằng “tri” và kết thúc bằng “in”, như tripanmitin, tristearin, triolein. Hoặc nhìn công thức: có ba nhóm –COO– gắn vào khung C3H5. Gặp tên axit hay tên “ol” thì không phải chất béo.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn axit oleic hoặc axit stearic vì “có chữ béo”.
- Nhầm chất béo với dầu mỡ bôi trơn: dầu mỡ bôi trơn là hiđrocacbon, không phải este.
- Quên rằng phản ứng thuỷ phân trong axit thuận nghịch còn trong kiềm một chiều.
Bài tập luyện tập
- Trong các chất triolein, tristearin, etyl axetat, axit stearic, chất nào là chất béo? Đáp án: Triolein và tristearin.
- Xà phòng hoá hoàn toàn 8,06 g tripanmitin (M = 806) bằng NaOH dư. Tính khối lượng muối và glixerol. Lời giải: n = 0,01 mol, thu được 0,03 mol C15H31COONa (M = 278) nên m = 8,34 g, và 0,01 mol glixerol (M = 92) nên m = 0,92 g.
- Vì sao tripanmitin là chất rắn còn triolein là chất lỏng ở điều kiện thường? Đáp án: Gốc panmitat no nên các phân tử xếp khít; gốc oleat có nối đôi C=C gấp khúc nên khó xếp khít, điểm nóng chảy thấp.
Câu hỏi thường gặp
Chất béo là gì?
Chất béo là trieste của glixerol với các axit béo, gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol.
Vì sao axit oleic không phải là chất béo?
Axit oleic là một axit béo, tức axit cacboxylic C17H33COOH. Nó là thành phần tạo nên chất béo chứ bản thân chưa phải este nên không được gọi là chất béo.
Tripanmitin có công thức và phân tử khối bao nhiêu?
Công thức (C15H31COO)3C3H5, tức C51H98O6, phân tử khối 806.
Dầu ăn và mỡ động vật khác nhau thế nào?
Dầu ăn chứa nhiều gốc axit béo không no nên ở thể lỏng; mỡ động vật chứa nhiều gốc axit béo no nên ở thể rắn.