Trả lời nhanh
Ở những nơi có khí áp cao sẽ có lượng mưa rất ít hoặc không mưa. Lí do: vùng áp cao có không khí lắng xuống và tỏa ra xung quanh, hơi nước không bốc lên cao được để ngưng tụ thành mây. Ngược lại, vùng khí áp thấp hút gió, đẩy không khí ẩm lên cao nên mưa nhiều.
Bài 10 (Chân trời sáng tạo) xoay quanh câu hỏi: vì sao chỗ này mưa nhiều, chỗ kia mưa ít? Đáp án luôn quay về một chuỗi: không khí ẩm có được nâng lên cao hay không. Dưới đây là 20 câu trắc nghiệm có đáp án, mỗi câu đều giải thích vì sao đúng và vì sao các phương án còn lại sai. Câu 1–10 bám sát nội dung trọng tâm của bài, câu 11–20 là câu luyện tập mở rộng do chúng tôi biên soạn.
Tóm tắt kiến thức cần nhớ trước khi làm bài
Mưa hình thành khi không khí chứa nhiều hơi nước bị nâng lên cao, lạnh đi, hơi nước ngưng tụ thành hạt nước nhỏ (mây), các hạt lớn dần rồi rơi xuống. Vì vậy, nhân tố nào làm không khí ẩm đi lên thì gây mưa, nhân tố nào làm không khí đi xuống thì gây khô.
- Khí áp: áp thấp → không khí đi lên → mưa nhiều; áp cao → không khí đi xuống → mưa ít.
- Frông, dải hội tụ nhiệt đới: không khí nóng ẩm bị đẩy lên trên khối khí lạnh → mưa nhiều, thời tiết nhiễu loạn.
- Gió: gió từ biển vào mang ẩm → mưa nhiều; gió từ lục địa ra → khô.
- Dòng biển: dòng nóng làm tăng mưa ven bờ; dòng lạnh làm giảm mưa ven bờ.
- Địa hình: sườn đón gió ẩm mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít.
| Vùng | Khí áp chi phối | Lượng mưa |
|---|---|---|
| Xích đạo | Áp thấp, dải hội tụ nhiệt đới | Nhiều nhất |
| Chí tuyến | Áp cao cận chí tuyến | Tương đối ít (hoang mạc) |
| Ôn đới | Áp thấp ôn đới, frông ôn đới | Nhiều |
| Cực | Áp cao cực | Rất ít |
Phần 1: Câu 1–10 (kiến thức trọng tâm)
Câu 1. Các nhân tố nào sau đây thường gây ra nhiễu loạn thời tiết rất mạnh?
A. Gió Đông cực, frông ôn đới. B. Frông ôn đới, gió Mậu dịch. C. Hội tụ nhiệt đới, frông ôn đới. D. Gió Mậu dịch, gió Đông cực.
Đáp án: C. Dọc frông và dải hội tụ nhiệt đới, không khí nóng ẩm bị nâng lên trên không khí lạnh nên gây mưa lớn, nhiễu loạn mạnh. Gió Mậu dịch và gió Đông cực là gió thổi khá ổn định, không tạo nhiễu loạn mạnh, nên A, B, D đều lẫn gió thường xuyên vào.
Câu 2. Phát biểu nào sau đây đúng với phân bố lượng mưa trên Trái Đất?
A. Mưa không nhiều ở hai vùng ôn đới. B. Mưa tương đối nhiều ở hai vùng cực. C. Mưa không nhiều ở vùng xích đạo. D. Mưa tương đối ít ở vùng chí tuyến.
Đáp án: D. Vùng chí tuyến là nơi áp cao hoạt động, mưa ít. A sai vì ôn đới mưa nhiều; B sai vì cực mưa rất ít; C sai vì xích đạo mưa nhiều nhất.
Câu 3. Các khu áp thấp thường có lượng mưa
A. trung bình. B. rất ít. C. rất lớn. D. lớn.
Đáp án: D. Áp thấp hút gió, không khí ẩm liên tục bốc lên, ngưng tụ thành mây và gây mưa, nên lượng mưa lớn. Phương án B là đặc điểm của áp cao.
Câu 4. Các khu áp cao thường có mưa rất ít hoặc không mưa là do
A. không khí ẩm không bốc lên được lại bị gió thổi đi. B. vị trí nằm sâu trong đất liền, diện tích lục địa lớn. C. nhiệt độ không khí cao, chứa nhiều không khí khô. D. nhiệt độ thấp, không khí ẩm không bốc lên được.
Đáp án: A. Áp cao có không khí lắng xuống và tỏa ra xung quanh nên không có dòng đi lên để tạo mây. B chỉ đúng với một số nơi, không phải nguyên nhân chung của áp cao; C và D chỉ nêu nhiệt độ, không giải thích được vì sao áp cao ở cả vùng nóng (chí tuyến) lẫn vùng lạnh (cực) đều ít mưa.
Câu 5. Nguyên nhân chính làm cho các hoang mạc lớn trên thế giới thường phân bố ở khu vực cận chí tuyến là do
A. bức xạ lớn từ Mặt Trời. B. có dòng biển lạnh. C. diện tích lục địa lớn. D. đây là khu vực áp cao.
Đáp án: D. Áp cao cận chí tuyến làm không khí lắng xuống, trời quang, khô hạn. Dòng biển lạnh và lục địa rộng chỉ là nhân tố hỗ trợ ở một số hoang mạc cụ thể, không phải nguyên nhân chính chung cho cả đai.
Câu 6. Nơi nào sau đây có mưa ít?
A. Khu vực thường xuyên có gió lớn thổi đi. B. Khu vực có nhiễu loạn mạnh không khí. C. Giữa khu vực áp cao và khu vực áp thấp. D. Giữa các khối khí nóng và khối khí lạnh.
Đáp án: A. Nơi gió thổi đi là trung tâm áp cao, không khí không đi lên được. B và D (nhiễu loạn, tiếp xúc khối khí nóng – lạnh) là điều kiện gây mưa; C không chỉ rõ nên không thể kết luận mưa ít.
Câu 7. Các khu khí áp thấp có nhiều mưa là do
A. không khí ẩm được đẩy lên cao. B. luôn có gió quanh rìa thổi ra ngoài. C. không khí ẩm không được bốc lên. D. luôn có gió từ trung tâm thổi đi.
Đáp án: A. Ở áp thấp, gió thổi từ rìa vào trung tâm rồi đi lên. B, C, D mô tả đúng hiện tượng của áp cao.
Câu 8. Nhân tố nào sau đây thường gây ra mưa nhiều?
A. Gió đất, gió biển. B. Gió Đông cực. C. Gió Mậu dịch. D. Dải hội tụ nhiệt đới.
Đáp án: D. Dải hội tụ nhiệt đới là nơi hai luồng gió gặp nhau, không khí ẩm bị đẩy lên cao. Gió Đông cực khô lạnh, gió Mậu dịch thổi từ áp cao nên ít gây mưa.
Câu 9. Vùng chí tuyến có mưa tương đối ít, chủ yếu là do
A. có nhiều khu vực địa hình núi cao đồ sộ. B. các dòng biển lạnh ở cả hai bờ đại dương. C. có gió thường xuyên và gió mùa thổi đến. D. các khu khí áp cao hoạt động quanh năm.
Đáp án: D. Áp cao cận chí tuyến hoạt động quanh năm. A, B, C không xuất hiện ở toàn bộ vĩ độ chí tuyến.
Câu 10. Phát biểu nào sau đây không đúng với phân bố lượng mưa trên Trái Đất?
A. Mưa nhiều ở vùng vĩ độ trung bình. B. Mưa tương đối nhiều ở hai vùng cực. C. Mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo. D. Mưa tương đối ít ở vùng chí tuyến.
Đáp án: B. Hai vùng cực là áp cao, lạnh, hơi nước ít nên mưa rất ít. Chú ý câu hỏi yêu cầu chọn phát biểu sai.
Phần 2: Câu 11–20 (luyện tập mở rộng)
Câu 11. Điều kiện cần để xảy ra mưa là
A. không khí ẩm được nâng lên cao, lạnh đi và ngưng tụ thành mây. B. không khí khô bị nén xuống thấp. C. nhiệt độ không khí tăng liên tục ở mặt đất. D. gió thổi mạnh từ lục địa ra biển.
Đáp án: A. Có hơi nước và có sự nâng lên làm lạnh là hai điều kiện then chốt. B, D làm không khí khô; C chưa đủ vì nóng mà không có hơi nước thì không mưa.
Câu 12. Ven bờ có dòng biển nóng chảy qua thường có
A. mưa giảm hẳn. B. mưa nhiều hơn các vùng cùng vĩ độ. C. không ảnh hưởng đến lượng mưa. D. khí hậu hoang mạc.
Đáp án: B. Dòng nóng làm nước biển bốc hơi mạnh, không khí ven bờ ấm ẩm, dễ bốc lên cao nên mưa nhiều hơn.
Câu 13. Hoang mạc ven biển như A-ta-ca-ma (Nam Mỹ) hình thành chủ yếu do tác động của
A. dòng biển nóng. B. dòng biển lạnh kết hợp áp cao. C. frông ôn đới. D. gió mùa mùa hạ.
Đáp án: B. Dòng biển lạnh làm lớp không khí sát mặt nước lạnh, nặng, khó bốc lên, lại thêm áp cao nên rất khô. Frông và gió mùa mang mưa, không tạo hoang mạc.
Câu 14. Trên một dãy núi chắn gió ẩm, lượng mưa thường
A. nhiều ở sườn khuất gió, ít ở sườn đón gió. B. nhiều ở sườn đón gió, ít ở sườn khuất gió. C. bằng nhau ở hai sườn. D. chỉ có mưa ở đỉnh núi.
Đáp án: B. Gió ẩm leo núi, lạnh đi, ngưng tụ gây mưa ở sườn đón gió; sang sườn bên kia, không khí đã mất ẩm và hạ xuống nên khô. Lỗi hay gặp là nhầm hai sườn với nhau.
Câu 15. Lượng mưa thường được đo bằng đơn vị
A. milimét (mm). B. héc-pa-xcan (hPa). C. độ C. D. mét/giây.
Đáp án: A. Hpa là đơn vị khí áp, độ C là nhiệt độ, m/s là tốc độ gió. Mẹo: 1 mm mưa tương đương 1 lít nước trên 1 m2.
Câu 16. Vùng ôn đới có mưa nhiều chủ yếu do
A. áp cao hoạt động quanh năm. B. frông ôn đới và khu áp thấp ôn đới hoạt động mạnh. C. dòng biển lạnh chiếm ưu thế. D. thiếu hơi nước từ đại dương.
Đáp án: B. Ở khoảng vĩ độ trung bình, khối khí nóng cận nhiệt gặp khối khí lạnh từ cực, tạo frông và áp thấp nên mưa nhiều. A và D là đặc điểm của vùng khô.
Câu 17. Vùng xích đạo có mưa nhiều nhất chủ yếu do
A. áp cao cực lấn xuống. B. nhiệt độ thấp quanh năm. C. nhiệt độ cao, bốc hơi mạnh, khí áp thấp và có dải hội tụ nhiệt đới. D. diện tích lục địa quá rộng.
Đáp án: C. Nóng nên hơi nước dồi dào, áp thấp và dải hội tụ nhiệt đới đẩy không khí lên cao. A, B trái hẳn thực tế.
Câu 18. Vùng cực mưa rất ít là do
A. khí áp thấp, gió thổi vào trung tâm. B. nhiệt độ cao, bốc hơi mạnh. C. khí áp cao, không khí lạnh và khô, hơi nước ít. D. có nhiều dải hội tụ nhiệt đới.
Đáp án: C. Lạnh khiến lượng hơi nước chứa được rất ít, lại thêm áp cao làm không khí đi xuống.
Câu 19. Ở những nơi có khí áp cao sẽ có lượng mưa
A. rất lớn. B. lớn. C. trung bình. D. ít hoặc không mưa.
Đáp án: D. Áp cao có không khí lắng xuống, trời quang, hơi nước không ngưng tụ được. Đây là câu hỏi “nhớ một dòng”: áp cao – ít mưa; áp thấp – nhiều mưa.
Câu 20. Theo vĩ độ, lượng mưa trên Trái Đất giảm dần theo thứ tự nào sau đây?
A. Xích đạo – ôn đới – chí tuyến – cực. B. Chí tuyến – xích đạo – ôn đới – cực. C. Cực – ôn đới – chí tuyến – xích đạo. D. Ôn đới – cực – chí tuyến – xích đạo.
Đáp án: A. Xích đạo mưa nhiều nhất, ôn đới mưa nhiều, chí tuyến tương đối ít, cực rất ít. Các thứ tự còn lại đặt chí tuyến hoặc cực lên trước vùng mưa nhiều, sai quy luật.
Mẹo làm nhanh dạng câu hỏi về mưa
- Gặp từ “áp cao”, “gió thổi đi”, “không khí lắng xuống” → chọn phương án mưa ít, khô hạn, hoang mạc.
- Gặp “áp thấp”, “frông”, “hội tụ”, “đẩy lên cao” → chọn phương án mưa nhiều.
- Câu “không đúng”: đọc 4 phương án, gạch ý đúng, giữ lại ý sai. Thường bẫy là “cực mưa nhiều” hoặc “xích đạo mưa ít”.
- Câu hỏi nguyên nhân chính: ưu tiên nhân tố chung cho cả đai (khí áp), nhân tố riêng lẻ (dòng biển, địa hình) chỉ là phụ.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng nóng là mưa nhiều. Vùng chí tuyến rất nóng nhưng vẫn khô vì áp cao.
- Nhầm “mưa nhiều” (ôn đới) với “mưa nhiều nhất” (xích đạo).
- Nhầm sườn đón gió với sườn khuất gió.
Tự kiểm tra nhanh
Bài 1. Một vùng có khí áp 1030 hPa thường mưa nhiều hay ít? Đáp án: ít, vì giá trị này cao hơn mức trung bình (khoảng 1013 hPa), tức là vùng áp cao.
Bài 2. Vì sao dưới áp cao cận chí tuyến nhiệt độ cao nhưng vẫn khô? Đáp án: vì không khí lắng xuống, không có dòng bốc lên để tạo mây.
Bài 3. Hai sườn của một dãy núi, sườn nào ít mưa hơn khi gió ẩm thổi tới? Đáp án: sườn khuất gió.
Tài liệu học cùng bài này
- Lý thuyết Địa lí 10 Bài 10: Mưa
- Giải SGK Địa lí 10 Bài 10: Mưa
- Sách bài tập Địa lí 10 Bài 10: Mưa
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Bài 9: Khí áp và gió
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Ôn tập chương 4: Khí quyển
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Trắc nghiệm Địa lí 10 Chân trời sáng tạo có đáp án theo từng bài.
Câu hỏi thường gặp
Ở những nơi có khí áp cao sẽ có lượng mưa như thế nào?
Ít hoặc không mưa. Ở vùng áp cao không khí lắng xuống và tỏa ra xung quanh, hơi nước không bốc lên cao để ngưng tụ thành mây nên trời quang, khô.
Vì sao vùng áp thấp lại mưa nhiều?
Áp thấp hút gió từ xung quanh vào, không khí ẩm bị đẩy lên cao, lạnh đi và ngưng tụ thành mây, sinh ra mưa.
Vì sao hoang mạc lớn thường nằm ở cận chí tuyến?
Vì đây là đai áp cao hoạt động quanh năm. Không khí đi xuống nên khô nóng, rất ít mây và mưa, tạo điều kiện hình thành các hoang mạc lớn như Xa-ha-ra, Ô-xtrây-li-a.
Khu vực trên Trái Đất nào có lượng mưa nhiều nhất?
Vùng xích đạo, do nhiệt độ cao, bốc hơi mạnh, khí áp thấp và có dải hội tụ nhiệt đới hoạt động.