Trả lời nhanh
Chủ đề 1 HĐTN 10 Chân trời sáng tạo xoay quanh phẩm chất của người học sinh, trong đó trọng tâm là tính trách nhiệm. Các nhiệm vụ trang 7–10 yêu cầu em nhận ra phẩm chất qua biểu hiện (tuân thủ nội quy, chủ động học tập, kiên trì, tự chủ), phân tích người có trách nhiệm nghĩ và làm gì, rồi đóng vai xử lí tình huống làm việc nhóm.
Bài này hướng dẫn cách trả lời theo từng nhiệm vụ, có giải thích vì sao và có ví dụ để em dễ chia sẻ trên lớp. Vì đây là môn hoạt động trải nghiệm nên nhiều câu không có đáp án duy nhất. Em hãy dùng gợi ý như khung ý, rồi thay bằng ví dụ thật của bản thân.
Tổng quan Chủ đề 1: Thể hiện phẩm chất tốt đẹp của người học sinh
- Mục tiêu: nhận biết những phẩm chất cần có của học sinh; hiểu thế nào là người có trách nhiệm; biết thực hiện nhiệm vụ được giao và hỗ trợ người cùng làm.
- Cách học: đọc tình huống, thảo luận nhóm, đóng vai, chia sẻ trải nghiệm, sau đó tự rèn luyện ở nhà và trường.
- Từ khoá cần nhớ: phẩm chất, biểu hiện, trách nhiệm, kế hoạch, phối hợp, hỗ trợ.
Nhiệm vụ 1 (trang 7): Tìm hiểu một số phẩm chất cần có ở người học sinh
Câu 1: Chỉ ra phẩm chất trong các biểu hiện
Muốn gọi tên một phẩm chất, em đọc biểu hiện rồi tự hỏi: “Hành vi này cho thấy người đó là người thế nào?”. Với các biểu hiện trong sách, ta có thể gọi tên như sau:
| Biểu hiện | Phẩm chất tương ứng |
|---|---|
| Thực hiện đúng nội quy, quy định của trường, lớp, cộng đồng | Kỉ luật, tôn trọng quy tắc chung |
| Chủ động làm các nhiệm vụ học tập | Tự giác, chủ động |
| Quyết tâm, không nản chí để đạt mục tiêu | Kiên trì, ý chí |
| Làm chủ bản thân, biết từ chối điều trái quy định hoặc không thuộc về mình | Tự chủ, trung thực |
Vì sao cả bốn đều là phẩm chất cần có? Học sinh sống trong tập thể nên cần kỉ luật. Học tập là việc của chính mình nên cần chủ động. Mục tiêu nào cũng gặp khó khăn nên cần kiên trì. Môi trường học đường có nhiều cám dỗ nên cần tự chủ để nói “không”.
Câu 2: Chia sẻ những phẩm chất em có
Khi chia sẻ, em nên nêu theo công thức: phẩm chất + một việc em đã làm + kết quả. Ví dụ: “Em chủ động trong học tập: mỗi tối em tự lập danh sách bài cần ôn, nên tuần trước em hoàn thành bài kiểm tra đúng hạn.” Cách này thuyết phục hơn nhiều so với chỉ nói “em là người chăm chỉ”.
Lỗi hay gặp: liệt kê quá nhiều phẩm chất nhưng không có dẫn chứng. Chỉ cần 2–3 phẩm chất kèm ví dụ thật là đủ tốt.
Nhiệm vụ 2 (trang 7–8): Tìm hiểu biểu hiện của người có trách nhiệm
Câu 1: Biểu hiện của người có trách nhiệm và giải thích
Các biểu hiện đúng gồm:
- Hoàn thành nhiệm vụ học tập được giao.
- Dám nhận trách nhiệm về việc mình làm, kể cả khi kết quả chưa tốt.
- Chịu trách nhiệm về những thông tin mình nói ra (không nói sai, không tung tin chưa kiểm chứng).
Giải thích: trách nhiệm là làm tròn bổn phận của mình và sẵn sàng nhận hậu quả từ hành động của mình. Ba biểu hiện trên đều phản ánh điều đó ở ba mặt: việc làm, hậu quả và lời nói.
Câu 2: Người có trách nhiệm thường đặt ra những vấn đề gì?
Trước khi bắt tay vào một nhiệm vụ, người có trách nhiệm cân nhắc:
- Hoàn cảnh thực tế: thời gian, địa điểm, yêu cầu của nhiệm vụ.
- Khả năng thực hiện: mình làm được đến đâu, có kịp hạn không.
- Chuyên môn, năng lực: mình đã đủ kiến thức, kĩ năng chưa, cần học thêm gì.
- Phương tiện, cách thức: dùng công cụ nào, làm theo các bước nào.
- Nguồn lực tham gia: ai cùng làm, ai có thể hỗ trợ.
Mẹo nhớ: “Hoàn cảnh – Khả năng – Năng lực – Phương tiện – Nguồn lực”, có thể rút gọn thành câu hỏi “Làm trong điều kiện nào, bằng sức gì, bằng cách gì, cùng ai?”.
Câu 3: Nguyên nhân thiếu trách nhiệm và cách khắc phục
| Nguyên nhân | Cách khắc phục |
|---|---|
| Không lập kế hoạch | Viết kế hoạch ngắn: việc gì, làm khi nào, xong lúc nào |
| Phân bổ thời gian chưa hợp lí | Ưu tiên việc quan trọng, đặt hạn chót nhỏ cho từng bước |
| Ý thức chưa tốt, ngại việc | Nhắc mình mục đích của việc, nhờ bạn nhắc nhở |
| Thiếu năng lực để làm | Học hỏi, hỏi thầy cô, bạn bè trước khi nhận việc |
Ngoài ra, hãy ghi chú việc quan trọng và giữ đúng lời hứa, đúng hẹn. Hai thói quen nhỏ này giúp người khác tin cậy em hơn rất nhiều.
Nhiệm vụ 3 (trang 9–10): Thể hiện trách nhiệm khi làm nhiệm vụ và hỗ trợ người cùng tham gia
Câu 1: Cách thể hiện trách nhiệm trong các trường hợp cho sẵn
Điểm mấu chốt: điều kiện mỗi trường hợp khác nhau (đủ hay thiếu thời gian, phương tiện, sức khoẻ…) nhưng người có trách nhiệm không lấy điều kiện làm cớ để bỏ việc. Cách làm gợi ý:
- Nếu đủ điều kiện: lập kế hoạch rõ ràng, làm đúng tiến độ, kiểm tra lại kết quả.
- Nếu thiếu điều kiện: tìm cách thay thế, xin hỗ trợ, hoặc báo sớm với người giao việc để cùng điều chỉnh.
Ví dụ tự đặt: được giao thuyết trình nhưng máy chiếu hỏng. Bạn có trách nhiệm sẽ in dàn ý ra giấy, chuẩn bị tranh vẽ tay và báo giáo viên từ trước, thay vì im lặng rồi nói “máy hỏng nên em không làm được”.
Câu 2: Đóng vai thể hiện trách nhiệm hoàn thành nhiệm vụ nhóm
Ba tình huống trong sách đều đặt ra câu hỏi: khi có việc riêng hoặc khó khăn, em xử lí thế nào để nhóm không bị ảnh hưởng?
- Tình huống 1 (bạn H sắp tổ chức sinh nhật mà còn nhiệm vụ chưa xong): H nên làm xong phần việc trước, sau đó mới lo tiệc; nếu bận quá, H báo nhóm sớm và xin dời hoặc nhờ bạn chia sẻ có thời hạn rõ ràng.
- Tình huống 2 (hai bạn cùng làm một việc): hai bạn thống nhất phân công, hẹn thời điểm gộp bài, góp ý cho nhau để sản phẩm đồng đều.
- Tình huống 3 (nhóm làm báo tường nhưng thiếu tư liệu): nhóm hỏi thầy cô về nội dung, tra cứu thông tin trên internet từ nguồn tin cậy, ghi nguồn cẩn thận.
Khi đóng vai, các em chú ý ba điều: lời thoại ngắn gọn, thái độ tôn trọng, và có kết quả cuối (nhiệm vụ được hoàn thành như thế nào).
Câu 3: Thuận lợi, khó khăn khi rèn luyện trách nhiệm
| Thuận lợi | Khó khăn thường gặp |
|---|---|
| Bạn bè, thầy cô sẵn sàng giúp | Thiếu kiến thức, kĩ năng chuyên môn |
| Được gia đình và mọi người ủng hộ | Quỹ thời gian eo hẹp, nhiều việc cùng lúc |
| Bản thân kiên trì, nỗ lực | Dễ nản, trì hoãn, ngại nhờ giúp đỡ |
| Có kế hoạch cụ thể | Phối hợp với bạn chưa ăn ý |
Khi chia sẻ, hãy nói thêm “em đã làm gì để vượt qua khó khăn” vì đó mới là phần cô giáo muốn nghe nhất.
Các nhiệm vụ còn lại của chủ đề
Phần nhiệm vụ tiếp theo trong chủ đề (rèn luyện, tự đánh giá, vận dụng sau trang 10) đang cập nhật. Em hãy áp dụng cách học ở trên: nêu biểu hiện cụ thể, gắn với ví dụ của bản thân, và đề ra việc làm trong tuần tới.
Bài luyện tập có đáp án
- Em hãy nêu 3 phẩm chất và 1 biểu hiện cho mỗi phẩm chất.
Gợi ý: Tự giác – tự ôn bài không cần nhắc; Trung thực – không chép bài bạn khi kiểm tra; Kiên trì – luyện bài toán khó nhiều lần đến khi hiểu. - Bạn An nhận làm trưởng nhóm nhưng liên tục trễ hẹn nộp phần của mình. Nguyên nhân có thể là gì và An nên làm gì?
Đáp án gợi ý: nguyên nhân có thể là không lập kế hoạch, phân bố thời gian chưa hợp lí. An nên lập lịch từng bước, đặt hạn sớm hơn hạn thật một ngày và báo nhóm kịp thời nếu gặp khó khăn. - Đánh dấu Đúng/Sai: “Người có trách nhiệm không bao giờ cần nhờ người khác giúp đỡ”.
Đáp án: Sai. Biết nhờ hỗ trợ đúng lúc là cách để hoàn thành nhiệm vụ tốt hơn, miễn là em vẫn chịu trách nhiệm về phần việc của mình.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài Chủ đề 1
- Nhầm “trách nhiệm” với “làm tất cả mọi việc một mình”. Trách nhiệm gồm cả việc phối hợp và hỗ trợ.
- Chia sẻ chung chung, thiếu ví dụ cụ thể.
- Khi đóng vai chỉ nói lí thuyết mà không đưa ra cách giải quyết rõ ràng.
- Đổ lỗi cho hoàn cảnh thay vì tìm cách khắc phục.
Xem thêm các chủ đề khác của HĐTN 10 Chân trời sáng tạo
- Chủ đề 2: Xây dựng quan điểm sống
- Chủ đề 3: Giữ gìn truyền thống nhà trường
- Chủ đề 4: Thực hiện trách nhiệm với gia đình
- Chủ đề 5: Xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân và phát triển kinh tế gia đình
- Sách bài tập HĐTN 10 Chủ đề 1
- Giải SGK Hoạt động trải nghiệm 10 – Chân trời sáng tạo (mục lục)
- Giải SBT Hoạt động trải nghiệm 10 – Chân trời sáng tạo
Câu hỏi thường gặp
Chủ đề 1 HĐTN 10 Chân trời sáng tạo học về nội dung gì?
Chủ đề 1 giúp học sinh nhận biết những phẩm chất cần có, hiểu biểu hiện của người có trách nhiệm và biết thực hiện nhiệm vụ được giao, đồng thời hỗ trợ người cùng tham gia.
Người có trách nhiệm thường cân nhắc những vấn đề gì khi nhận nhiệm vụ?
Họ cân nhắc hoàn cảnh thực tế, khả năng thực hiện, chuyên môn và năng lực, phương tiện cách thức làm việc, cùng nguồn lực tham gia trước khi bắt tay vào làm.
Câu hỏi chia sẻ trong HĐTN 10 có đáp án duy nhất không?
Không. Các câu chia sẻ, đóng vai phụ thuộc trải nghiệm của mỗi em. Em nên dùng gợi ý làm khung, thêm ví dụ thật của mình và nêu rõ việc đã làm cùng kết quả.
Làm sao khắc phục tình trạng thiếu trách nhiệm trong công việc?
Lập kế hoạch cụ thể, ghi chú việc quan trọng, sắp xếp thời gian hợp lí, học hỏi để nâng cao năng lực và luôn giữ đúng lời hứa, đúng hẹn.