Trả lời nhanh
Ở vùng có gió mùa hoạt động thường xuất hiện các dòng biển đổi chiều theo mùa. Nguyên nhân là gió – động lực chính tạo ra dòng biển – đổi hướng giữa mùa hạ và mùa đông, kéo theo hướng chảy của nước biển cũng đổi theo. Ví dụ tiêu biểu là các dòng biển ở bắc Ấn Độ Dương và ở Biển Đông.
Đề bài
Các dòng biển ở vùng gió mùa thường có đặc điểm gì?
Dạng phương án thường gặp:
A. Đổi chiều theo mùa.
B. Chảy theo một hướng cố định quanh năm.
C. Luôn là dòng biển nóng.
D. Luôn là dòng biển lạnh.
Lưu ý: đề gốc có thể sắp xếp hoặc diễn đạt phương án khác; nội dung đáp án đúng luôn là “đổi chiều theo mùa”.
Đáp án: A. Đổi chiều theo mùa
Dòng biển hình thành chủ yếu do các loại gió thổi thường xuyên trên mặt biển. Ở vùng gió mùa, gió mùa hạ và gió mùa đông có hướng gần như ngược nhau. Khi gió đổi hướng, lớp nước mặt bị đẩy theo hướng mới, vì vậy dòng biển cũng đổi chiều theo mùa.
Vì sao các phương án khác sai?
- B. Chảy theo một hướng cố định quanh năm: đây là đặc điểm của các dòng biển do gió thổi quanh năm (gió Mậu dịch, gió Tây ôn đới) tạo nên, không phải vùng gió mùa.
- C. Luôn là dòng biển nóng và D. Luôn là dòng biển lạnh: tính chất nóng hay lạnh phụ thuộc vào nơi xuất phát của dòng biển (vĩ độ thấp hay vĩ độ cao), không phải đặc điểm riêng của vùng gió mùa. Dòng biển ở vùng gió mùa có thể mang tính chất khác nhau tuỳ mùa.
Giải thích chi tiết: ví dụ ở Biển Đông
Biển Đông nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa. Hệ thống hải lưu trên biển hình thành theo gió mùa và thay đổi theo mùa:
| Mùa | Gió chính | Hướng dòng biển chủ yếu |
|---|---|---|
| Mùa đông | Gió mùa Đông Bắc | Đông bắc – tây nam |
| Mùa hạ | Gió mùa Tây Nam | Tây nam – đông bắc |
Tương tự, ở phần bắc Ấn Độ Dương, gió mùa mùa hạ và mùa đông khiến dòng biển chảy theo hai chiều ngược nhau trong năm. Đây là ví dụ thường gặp trong sách Địa lí 10 khi học về các dòng biển.
Mẹo nhớ: “Gió đổi – nước đổi”. Gió mùa đổi hướng theo mùa thì dòng biển cũng đổi chiều theo mùa.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ mọi dòng biển đều chảy cố định. Thực tế chỉ những dòng biển do gió thổi quanh năm mới tương đối ổn định.
- Nhầm khái niệm “dòng biển nóng/lạnh” với “dòng biển đổi chiều”. Một bên nói về nhiệt độ, một bên nói về hướng chảy.
- Quên nguyên nhân: dòng biển không tự đổi chiều mà do gió – động lực chủ yếu – thay đổi.
Kiến thức cần nhớ: quy luật phân bố dòng biển
Dòng biển (hải lưu) là sự chuyển động của nước biển thành dòng trên mặt biển, giống như những “dòng sông” chảy trong đại dương. Nguyên nhân chủ yếu là các loại gió thổi thường xuyên.
Có thể ghi nhớ các quy luật chính:
- Dòng biển nóng thường xuất phát ở hai bên xích đạo, chảy về phía tây, gặp lục địa thì chuyển hướng chảy về phía cực.
- Dòng biển lạnh thường xuất phát từ khoảng vĩ tuyến 30°–40° gần bờ phía đông các đại dương, chảy về xích đạo.
- Ở bán cầu Bắc, có dòng biển lạnh xuất phát từ vùng cực, men theo bờ tây đại dương chảy về phía xích đạo.
- Ở vùng có gió mùa hoạt động thường xuất hiện các dòng biển đổi chiều theo mùa.
- Các dòng biển nóng, lạnh chảy đối xứng nhau qua bờ các đại dương.
Dòng biển ảnh hưởng đến khí hậu ven bờ: dòng biển nóng làm tăng nhiệt độ và độ ẩm, dễ gây mưa; dòng biển lạnh làm không khí ổn định, ít mưa.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Nguyên nhân chủ yếu sinh ra các dòng biển là
A. động đất. B. các loại gió thổi thường xuyên. C. sức hút của Mặt Trăng. D. núi lửa ngầm.
Đáp án: B.
Câu 2. Dòng biển lạnh thường xuất phát từ
A. hai bên xích đạo. B. khoảng vĩ tuyến 30°–40° gần bờ phía đông đại dương. C. vùng gió mùa. D. vùng cửa sông.
Đáp án: B.
Câu 3. Vào mùa đông, dòng biển trên Biển Đông chảy chủ yếu theo hướng nào?
Đáp án: Hướng đông bắc – tây nam, theo gió mùa Đông Bắc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dòng biển ở vùng gió mùa đổi chiều theo mùa?
Vì gió là động lực chủ yếu tạo ra dòng biển; ở vùng gió mùa, gió mùa hạ và gió mùa đông thổi theo hướng gần ngược nhau nên dòng biển cũng đổi chiều.
Ví dụ về dòng biển đổi chiều theo mùa?
Các dòng biển ở bắc Ấn Độ Dương và ở Biển Đông. Trên Biển Đông, mùa đông dòng biển chảy hướng đông bắc – tây nam, mùa hạ hướng tây nam – đông bắc.
Dòng biển nóng và dòng biển lạnh khác nhau thế nào?
Dòng biển nóng xuất phát từ vùng vĩ độ thấp, có nhiệt độ cao hơn nước xung quanh; dòng biển lạnh xuất phát từ vĩ độ cao hơn hoặc vùng cực, có nhiệt độ thấp hơn nước xung quanh.