Trả lời nhanh
Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần trên cùng của lớp manti (phần manti trên, cứng, nằm sát đáy vỏ). Hai bộ phận này liền khối và cùng ở trạng thái rắn, tạo thành lớp “vỏ cứng” bao quanh Trái Đất với độ dày khoảng 100 km. Vì vậy, thạch quyển không đồng nghĩa với vỏ Trái Đất mà rộng hơn vỏ.
Cấu tạo của Trái Đất qua các lớp
Từ ngoài vào trong, Trái Đất có ba lớp chính: vỏ Trái Đất, manti và nhân. Mỗi lớp khác nhau về độ dày, trạng thái vật chất và nhiệt độ.
- Vỏ Trái Đất: lớp mỏng nhất, dày khoảng 5 đến 70 km. Vỏ đại dương mỏng (5–10 km), vỏ lục địa dày hơn (có nơi tới 70 km ở vùng núi cao).
- Manti: lớp dày nhất, khoảng 2900 km, vật chất ở trạng thái quánh dẻo nhưng phần trên cùng thì rắn.
- Nhân: nhân ngoài lỏng, nhân trong rắn, chứa chủ yếu sắt và niken.
Vì sao phần trên cùng của manti thuộc thạch quyển?
Ranh giới của thạch quyển không dựa vào thành phần hóa học mà dựa vào độ cứng của vật chất. Phần manti nằm ngay dưới vỏ vẫn còn lạnh và cứng, gắn liền với vỏ thành một khối. Từ độ sâu khoảng 100 km trở xuống, nhiệt độ cao hơn làm vật chất mềm và dẻo, không còn thuộc thạch quyển.
Nhờ lớp mềm bên dưới, thạch quyển có thể “trượt” chậm trên manti. Đó là lý do thạch quyển bị chia thành nhiều mảng kiến tạo lớn nhỏ, di chuyển và gây ra động đất, núi lửa.
Phân biệt vỏ Trái Đất và thạch quyển
| Tiêu chí | Vỏ Trái Đất | Thạch quyển |
|---|---|---|
| Gồm những gì | Chỉ lớp vỏ | Vỏ + phần trên cùng manti |
| Độ dày | 5–70 km | Khoảng 100 km |
| Căn cứ phân chia | Thành phần vật chất | Trạng thái cứng của vật chất |
Mẹo nhớ
- “Thạch” nghĩa là đá, “quyển” là lớp: thạch quyển là lớp đá cứng ngoài cùng.
- Công thức dễ nhớ: Thạch quyển = vỏ + manti trên cùng.
- Khi đề hỏi “bao gồm lớp vỏ Trái Đất và…”, em tìm cụm “phần trên của manti”, không chọn nhân hay toàn bộ manti.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “toàn bộ lớp manti”: sai vì manti dày khoảng 2900 km, chỉ phần trên cùng mới cứng.
- Chọn “nhân Trái Đất”: sai vì nhân nằm sâu hơn nhiều và có phần lỏng.
- Cho rằng thạch quyển chính là vỏ Trái Đất. Hai khái niệm này khác nhau về phạm vi.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Nêu độ dày trung bình của thạch quyển.
Đáp án: khoảng 100 km.
Bài 2. Vì sao thạch quyển bị chia thành các mảng kiến tạo?
Đáp án: vì thạch quyển cứng, nằm trên lớp manti quánh dẻo; sự chuyển động của vật chất bên dưới làm lớp cứng bị nứt vỡ thành từng mảng và dịch chuyển.
Bài 3. Lớp nào dày nhất trong ba lớp vỏ Trái Đất, manti và nhân?
Đáp án: manti (khoảng 2900 km).
Câu hỏi thường gặp
Thạch quyển được hợp thành bởi lớp vỏ Trái Đất và phần nào?
Thạch quyển gồm lớp vỏ Trái Đất và phần trên cùng của lớp manti, hai bộ phận cùng ở trạng thái rắn.
Thạch quyển dày khoảng bao nhiêu?
Độ dày trung bình của thạch quyển khoảng 100 km, thay đổi tùy nơi.
Thạch quyển có giống vỏ Trái Đất không?
Không. Vỏ Trái Đất chỉ là phần ngoài cùng, còn thạch quyển gồm cả vỏ và phần manti trên cùng nên dày hơn.
Thạch quyển có ý nghĩa gì với các hiện tượng tự nhiên?
Thạch quyển bị chia thành các mảng kiến tạo, sự dịch chuyển của các mảng gây ra động đất, núi lửa và hình thành núi.