Trả lời nhanh
Chỗ trống cần điền là “lãnh thổ”: sông ngòi nước ta nhiều nước do lượng mưa lớn và nước từ phần lưu vực ngoài lãnh thổ chảy vào. Nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, mưa nhiều trên diện tích lưu vực trong nước. Ngoài ra, các sông lớn như sông Hồng, sông Mê Công còn có một phần lưu vực nằm ở nước ngoài.
Vì sao sông ngòi nước ta nhiều nước?
Lượng nước của một con sông phụ thuộc vào hai thứ: lượng nước rơi xuống lưu vực và diện tích lưu vực đó. Với nước ta, cả hai yếu tố đều thuận lợi, nên sông ngòi “đầy” nước quanh năm, đặc biệt vào mùa mưa.
1. Lượng mưa lớn trên lãnh thổ
- Nước ta nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, gió mùa mang hơi ẩm từ biển vào nên mưa nhiều.
- Lượng mưa trung bình năm phổ biến khoảng 1500 – 2000 mm, nhiều nơi còn cao hơn ở các sườn núi đón gió.
- Mưa tập trung vào mùa mưa, khiến mùa lũ trên sông rất rõ rệt.
2. Nước từ phần lưu vực ngoài lãnh thổ
Nhiều con sông lớn của ta bắt nguồn từ nước ngoài hoặc chảy qua nhiều quốc gia rồi mới vào Việt Nam. Vì thế, ngoài nước mưa rơi trong nước, sông còn nhận thêm lượng nước từ phần lưu vực ở bên ngoài biên giới.
| Sông | Phần lưu vực ngoài lãnh thổ |
|---|---|
| Sông Hồng | Bắt nguồn từ vùng núi Vân Nam (Trung Quốc); một phần đáng kể lưu vực nằm ở Trung Quốc |
| Sông Mê Công (Cửu Long) | Chảy qua Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia rồi mới vào Việt Nam; phần lưu vực ở Việt Nam chỉ là một phần nhỏ |
Đây là lý do hệ thống sông Hồng và sông Cửu Long có lượng nước rất lớn, trong khi sông ngắn, dốc ở miền Trung chủ yếu nhờ mưa tại chỗ.
Cách nhớ nhanh
Hãy nhớ công thức: “Mưa trong nước + nước từ ngoài vào = sông nhiều nước”. Gặp câu điền khuyết, chú ý cụm “lưu vực ngoài…”; từ phù hợp là “lãnh thổ” (ngoài lãnh thổ), không phải “biển” hay “khu vực”.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng sông nhiều nước chỉ vì nước ta có nhiều sông. Số lượng sông (hơn 2360 sông dài trên 10 km) là đặc điểm khác, không giải thích được lượng nước.
- Nhầm với đặc điểm “giàu phù sa”: phù sa do địa hình đồi núi dốc, mưa tập trung gây xói mòn, không phải do nước từ ngoài vào.
- Nhầm với “chế độ nước theo mùa”: đây là hệ quả của mưa theo mùa.
Bài luyện tập
- Câu 1. Kể hai nguyên nhân làm sông ngòi nước ta nhiều nước.
Đáp án: lượng mưa lớn trên lãnh thổ; nhận nước từ phần lưu vực nằm ngoài lãnh thổ. - Câu 2. Vì sao sông Cửu Long có lượng nước lớn dù phần lưu vực ở Việt Nam nhỏ?
Đáp án: vì sông có lưu vực rộng ở nhiều nước thượng nguồn, nhận lượng nước lớn từ ngoài lãnh thổ chảy vào. - Câu 3. Mưa theo mùa ảnh hưởng thế nào đến chế độ nước sông?
Đáp án: sông có mùa lũ trùng mùa mưa và mùa cạn trùng mùa khô.
Câu hỏi thường gặp
Sông ngòi nước ta nhiều nước do những nguyên nhân nào?
Do lượng mưa lớn trên lãnh thổ nước ta và do nhiều sông lớn nhận thêm nước từ phần lưu vực nằm ngoài lãnh thổ chảy vào.
Sông nào ở nước ta có phần lưu vực ở nước ngoài?
Tiêu biểu là sông Hồng (bắt nguồn từ Vân Nam, Trung Quốc) và sông Mê Công (chảy qua nhiều nước trước khi vào Việt Nam).
Vì sao sông ngòi nước ta có chế độ nước theo mùa?
Vì mưa phân hoá theo mùa: mùa mưa nước sông dâng cao thành mùa lũ, mùa khô nước sông xuống thấp thành mùa cạn.