Trả lời nhanh
Chức năng không phải của hệ điều hành là những công việc tạo ra sản phẩm cho người dùng như soạn thảo văn bản, chỉnh sửa ảnh, tính toán bảng tính, xem phim, duyệt web. Đó là nhiệm vụ của phần mềm ứng dụng. Hệ điều hành chỉ quản lý tài nguyên máy tính, cung cấp giao diện và môi trường để các phần mềm chạy được.
Hệ điều hành làm những việc gì?
Hệ điều hành (HĐH) là phần mềm hệ thống, chạy ngay sau khi bật máy. Nó đứng giữa phần cứng, phần mềm ứng dụng và người dùng. Có thể hình dung HĐH như người quản lý tòa nhà: lo điện nước, phân phòng, giữ an ninh, nhưng không tự đi làm thay cho từng cư dân.
Các chức năng chính gồm:
- Quản lý và điều phối tài nguyên: chia thời gian bộ xử lý (CPU), cấp phát bộ nhớ trong, điều khiển các thiết bị vào/ra như bàn phím, chuột, máy in, màn hình.
- Quản lý tệp và thư mục: tạo, đổi tên, sao chép, di chuyển, xóa, tìm kiếm tệp trên bộ nhớ ngoài.
- Cung cấp giao diện người dùng: màn hình nền, cửa sổ, biểu tượng, dòng lệnh để người dùng ra lệnh cho máy.
- Cung cấp môi trường cho phần mềm ứng dụng: nạp, chạy, tạm dừng, kết thúc chương trình; cho ứng dụng gọi các dịch vụ hệ thống.
- Bảo vệ và an ninh: quản lý tài khoản, phân quyền truy cập, kiểm soát việc dùng dữ liệu.
- Kết nối mạng, quản lý thiết bị: nhận diện thiết bị mới qua trình điều khiển (driver), hỗ trợ truy cập mạng.
Cách loại trừ nhanh khi gặp câu hỏi này
Đề thường đưa 3 phương án là chức năng quản lý và 1 phương án là công việc cụ thể của người dùng. Hãy tự hỏi hai câu:
- Việc này nhằm quản lý máy tính (tài nguyên, tệp, thiết bị, người dùng) hay nhằm tạo ra sản phẩm (bài viết, bức ảnh, bảng điểm)?
- Nếu bỏ HĐH, việc này còn chạy được không? Phần mềm soạn thảo cần HĐH để chạy; còn quản lý bộ nhớ thì chính là việc của HĐH.
Nếu là việc tạo sản phẩm hoặc phục vụ một nhu cầu riêng (soạn thảo, vẽ, nghe nhạc, diệt virus chuyên dụng, chơi game) thì đó thường là đáp án “không phải chức năng của HĐH”.
Bảng phân biệt hệ điều hành và phần mềm ứng dụng
| Công việc | Của hệ điều hành? | Giải thích |
|---|---|---|
| Cấp phát bộ nhớ cho chương trình đang chạy | Có | Quản lý tài nguyên |
| Sao chép, xóa, đổi tên tệp | Có | Quản lý tệp |
| Điều khiển máy in, bàn phím, chuột | Có | Quản lý thiết bị vào/ra |
| Đăng nhập bằng tài khoản, phân quyền | Có | Bảo vệ hệ thống |
| Soạn thảo và định dạng văn bản | Không | Phần mềm ứng dụng (xử lý văn bản) |
| Chỉnh sửa ảnh, vẽ hình | Không | Phần mềm đồ họa |
| Tính toán, lập biểu đồ trong bảng tính | Không | Phần mềm bảng tính |
| Duyệt web | Không | Trình duyệt là ứng dụng |
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “chạy chương trình” với “làm việc của chương trình”. HĐH nạp và cho Word chạy, nhưng việc soạn văn bản là của Word.
- Nhầm trình duyệt, phần mềm nghe nhạc đi kèm máy với HĐH. Dù được cài sẵn, chúng vẫn là phần mềm ứng dụng.
- Nghĩ rằng HĐH chỉ có giao diện. Giao diện chỉ là một chức năng; phần lớn việc của HĐH diễn ra “ngầm” bên dưới.
Mẹo nhớ: HĐH quản lý, ứng dụng sản xuất.
Luyện tập (tự đặt)
Câu 1. Trong các việc sau, việc nào không phải chức năng của hệ điều hành? A. Quản lý tệp và thư mục. B. Phân chia thời gian sử dụng CPU cho các chương trình. C. Vẽ biểu đồ cột từ số liệu cho sẵn. D. Điều khiển máy in.
Đáp án: C. Vẽ biểu đồ là việc của phần mềm bảng tính; A, B, D đều là quản lý tài nguyên của HĐH.
Câu 2. Trong các việc sau, việc nào là chức năng của hệ điều hành? A. Dịch bài văn sang tiếng Anh. B. Cho phép người dùng đăng nhập bằng tài khoản và hạn chế quyền truy cập. C. Cắt ghép video. D. Tạo bài thuyết trình.
Đáp án: B. Phân quyền người dùng thuộc chức năng bảo vệ của HĐH; các việc còn lại do phần mềm ứng dụng đảm nhiệm.
Câu 3. Điền vào chỗ trống: HĐH là phần mềm ……, còn Word, Excel, trình duyệt web là phần mềm ……
Đáp án: hệ thống; ứng dụng.
Lưu ý: bài này tổng hợp chức năng của HĐH để bạn tự xác định đáp án với mọi bộ phương án. Khi làm đề cụ thể, hãy đối chiếu từng lựa chọn với bảng trên.
Câu hỏi thường gặp
Soạn thảo văn bản có phải chức năng của hệ điều hành không?
Không. Soạn thảo văn bản là chức năng của phần mềm ứng dụng như Word. Hệ điều hành chỉ cung cấp môi trường và tài nguyên để phần mềm đó chạy.
Hệ điều hành có những chức năng chính nào?
Quản lý tài nguyên (CPU, bộ nhớ, thiết bị), quản lý tệp, cung cấp giao diện người dùng, cung cấp môi trường chạy cho phần mềm ứng dụng và bảo vệ hệ thống bằng tài khoản, phân quyền.
Trình duyệt web có phải là hệ điều hành không?
Không. Trình duyệt như Chrome hay Firefox là phần mềm ứng dụng chạy trên hệ điều hành, dùng để truy cập các trang web.
Làm sao phân biệt nhanh chức năng của hệ điều hành và của phần mềm ứng dụng?
Nếu việc đó nhằm quản lý máy tính (tài nguyên, tệp, thiết bị, người dùng) thì thuộc hệ điều hành; nếu nhằm tạo ra sản phẩm hoặc phục vụ nhu cầu cụ thể như soạn thảo, vẽ, nghe nhạc thì thuộc phần mềm ứng dụng.