Trả lời nhanh
Vùng cực có mưa ít là do tác động của khí áp cao cực. Ở đây không khí rất lạnh, nặng, nên chuyển động giáng xuống và toả ra xung quanh. Nhiệt độ thấp khiến hơi nước trong không khí rất ít, lại không có luồng khí bốc lên để ngưng tụ thành mây mưa. Vì vậy lượng mưa ở hai cực thấp, nhiều nơi như hoang mạc lạnh.
1. Đai khí áp trên Trái Đất và lượng mưa
Trên bề mặt Trái Đất có bảy đai khí áp xen kẽ: thấp ở xích đạo, cao ở khoảng 30° mỗi bán cầu, thấp ở khoảng 60° và cao ở cực. Lượng mưa phụ thuộc chủ yếu vào việc không khí ở đó bốc lên hay giáng xuống.
- Áp thấp: không khí nóng ẩm bốc lên, nguội đi, ngưng tụ thành mây nên mưa nhiều.
- Áp cao: không khí lạnh khô giáng xuống, nóng lên khi xuống thấp, hơi nước khó ngưng tụ nên mưa ít.
2. Vì sao áp cao cực làm mưa ít?
- Nhiệt độ rất thấp: không khí lạnh chứa được rất ít hơi nước, nên lượng hơi nước vốn đã ít.
- Không khí nặng, giáng xuống: khí áp cao nghĩa là khối không khí nén xuống mặt đất, không có chuyển động đi lên để tạo mây.
- Gió thổi ra ngoài: từ áp cao cực, gió thổi về các vĩ độ thấp hơn (gió Đông cực), nên không có nguồn ẩm kéo vào cực.
Do đó lượng mưa trung bình năm ở vùng cực thường rất nhỏ so với xích đạo, nhưng băng tuyết tích tụ lâu năm nên nhìn bề ngoài ta tưởng là mưa tuyết nhiều.
3. Loại trừ các phương án có thể gặp
- Dải hội tụ nhiệt đới: nằm ở khu vực xích đạo, gây mưa nhiều, nên không phải nguyên nhân của mưa ít ở cực.
- Gió Tây ôn đới: hoạt động ở khoảng 30° đến 60°, mang ẩm từ biển vào, gây mưa nhiều ở ôn đới.
- Frông ôn đới: nơi hai khối khí gặp nhau, thường gây mưa ở vĩ độ ôn đới.
- Khí áp cao cực: đúng, vì giáng xuống và lạnh khô.
4. So sánh bốn vùng điển hình
| Vĩ độ | Khí áp | Chuyển động | Lượng mưa |
|---|---|---|---|
| Xích đạo (0°) | Thấp | Bốc lên | Nhiều |
| Chí tuyến (~30°) | Cao | Giáng xuống | Ít (hoang mạc) |
| Ôn đới (~60°) | Thấp | Bốc lên | Khá nhiều |
| Cực (~90°) | Cao | Giáng xuống | Ít |
Mẹo nhớ: cao thì ít, thấp thì nhiều. Áp cao ở 30° và cực là hai vùng mưa ít; áp thấp ở xích đạo và 60° là hai vùng mưa nhiều.
5. Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng vùng cực lạnh nên tuyết rơi nhiều. Thực tế lượng giáng thuỷ ở đây thấp.
- Nhầm áp cao với gió mạnh gây mưa. Áp cao giữ thời tiết khô, ổn định.
- Nhầm áp thấp ôn đới ở 60° (mưa nhiều) với áp cao cực (mưa ít).
6. Bài tập
Câu 1. Vì sao vùng khoảng 30° mỗi bán cầu có nhiều hoang mạc?
Đáp án: Vì đó là đai áp cao chí tuyến, không khí giáng xuống, khô nóng, khó ngưng tụ nên mưa ít.
Câu 2. Xích đạo mưa nhiều nhờ yếu tố nào?
Đáp án: Áp thấp xích đạo, nơi không khí nóng ẩm bốc lên cao, nguội đi và ngưng tụ thành mưa lớn.
Câu hỏi thường gặp
Vùng cực có mưa ít là do tác động của yếu tố nào?
Do tác động của khí áp cao cực, nơi không khí lạnh, khô và chuyển động giáng xuống nên khó ngưng tụ thành mưa.
Vì sao áp cao thường mưa ít?
Vì không khí ở áp cao giáng xuống, nóng lên và khô dần, không có luồng bốc lên để tạo mây mưa.
Những nơi nào trên Trái Đất mưa nhiều?
Khu vực xích đạo (áp thấp xích đạo) và vĩ độ ôn đới khoảng 60° (áp thấp ôn đới) là hai đai mưa nhiều.
Gió nào thổi từ áp cao cực?
Gió Đông cực, thổi từ áp cao cực về phía áp thấp ôn đới ở khoảng 60° vĩ độ.