Trả lời nhanh
Đa dạng sinh học của nước ta thể hiện ở ba mặt: đa dạng về kiểu hệ sinh thái, đa dạng về thành phần loài và đa dạng về nguồn gen. Vì vậy, phương án “không thể hiện” là ý nói sinh vật nghèo nàn, đơn điệu: ít loài, ít gen, ít kiểu hệ sinh thái hoặc chỉ có một nhóm sinh vật nhiệt đới thuần nhất.
Đề bài và cách hiểu câu hỏi
Câu hỏi có dạng: “Tính đa dạng sinh học của nước ta không thể hiện ở …”. Đây là câu phủ định. Em phải tìm ý sai hoặc không thuộc biểu hiện của đa dạng sinh học, chứ không phải ý đúng.
Các đề thường gặp có 4 phương án. Vì bản đề gốc có thể khác nhau nên ở đây thầy không ghi lại một bộ phương án cố định. Thầy hướng dẫn cách nhận diện để em áp dụng cho bất kì bộ phương án nào.
Đa dạng sinh học của nước ta thể hiện ở những mặt nào?
| Mặt đa dạng | Biểu hiện |
|---|---|
| Đa dạng hệ sinh thái | Có hệ sinh thái rừng (rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh, rừng ngập mặn, rừng tre nứa…), đất ngập nước, biển và hải đảo (rạn san hô, thảm cỏ biển), hệ sinh thái nông nghiệp. |
| Đa dạng thành phần loài | Có rất nhiều loài thực vật, động vật, vi sinh vật; nhiều loài đặc hữu (ví dụ sao la phát hiện ở Vũ Quang năm 1992) và nhiều loài quý hiếm cần bảo vệ. |
| Đa dạng nguồn gen | Nhiều giống cây trồng, vật nuôi bản địa; nguồn gen hoang dã phong phú, là cơ sở để lai tạo giống mới. |
Ngoài ra, nhiều tài liệu còn nhấn mạnh đa dạng về công dụng: sinh vật cho gỗ, dược liệu, thực phẩm, cảnh quan du lịch. Đây vẫn là biểu hiện của sự phong phú.
Vì sao sinh vật nước ta đa dạng?
- Vị trí địa lí: nằm ở nơi giao nhau của nhiều luồng sinh vật (Himalaya, Malaixia – Inđônêxia, Ấn Độ – Mianma).
- Khí hậu: nhiệt đới ẩm gió mùa, nóng ẩm quanh năm, thuận lợi cho sinh vật phát triển.
- Địa hình: đồi núi chiếm phần lớn diện tích, phân hoá theo độ cao và theo hướng sườn, tạo nhiều sinh cảnh.
- Biển và đất ngập nước: đường bờ biển dài, nhiều đảo, cửa sông, đầm phá.
Cách loại trừ phương án sai
- Gạch chân từ phủ định (“không thể hiện”) để không chọn nhầm ý đúng.
- Đối chiếu với ba mặt ở bảng trên: phương án nào nói về hệ sinh thái, thành phần loài hay nguồn gen theo hướng phong phú thì đó là ý đúng, loại bỏ.
- Chọn phương án mang nghĩa “ít, nghèo, đơn điệu, đồng nhất” hoặc nói sai bản chất tự nhiên nước ta (ví dụ “chỉ có một kiểu hệ sinh thái”, “số loài rất ít”, “nguồn gen nghèo nàn”).
- Chú ý phương án nói về hậu quả như “nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng”. Đây là thực trạng cần bảo vệ, không phải để chứng minh sinh vật nghèo nàn. Em đọc kĩ yêu cầu để phân biệt.
Lỗi sai thường gặp
- Bỏ sót chữ “không” nên chọn luôn ý đúng.
- Nhầm “đa dạng sinh học” với “tài nguyên rừng”: rừng chỉ là một bộ phận, chưa bao gồm biển, đất ngập nước, nguồn gen.
- Cho rằng đa dạng chỉ là nhiều loài. Thực ra phải xét đủ hệ sinh thái, loài và gen.
Mẹo nhớ
Nhớ cụm “Hệ – Loài – Gen”. Ba chữ này là ba tầng của đa dạng sinh học. Mọi ý nói “phong phú” ở một trong ba tầng đều đúng. Ý nào trái ngược là đáp án của câu phủ định.
Bài luyện tập (đề tự đặt)
Câu 1. Ý nào dưới đây không phải biểu hiện của đa dạng sinh học ở nước ta?
A. Có nhiều kiểu hệ sinh thái rừng, biển, đất ngập nước.
B. Có nhiều loài đặc hữu, quý hiếm.
C. Có nhiều giống cây trồng, vật nuôi.
D. Thành phần loài đơn giản, ít biến động giữa các vùng.
Đáp án: D. Nước ta có thành phần loài phức tạp và khác nhau giữa các vùng do khí hậu, địa hình phân hoá. A, B, C đều là biểu hiện đúng.
Câu 2. Kể tên ba nhóm biểu hiện chính của đa dạng sinh học ở Việt Nam.
Đáp án: đa dạng hệ sinh thái, đa dạng thành phần loài, đa dạng nguồn gen.
Câu 3. Nêu hai nguyên nhân tự nhiên làm sinh vật nước ta phong phú.
Gợi ý: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa; vị trí giao nhau của các luồng sinh vật (hoặc địa hình phân hoá đa dạng).
Câu hỏi thường gặp
Đa dạng sinh học của nước ta thể hiện ở những mặt nào?
Ba mặt chính: đa dạng về hệ sinh thái, đa dạng về thành phần loài và đa dạng về nguồn gen (giống cây trồng, vật nuôi và nguồn gen hoang dã).
Làm sao nhận ra phương án đúng trong câu hỏi dạng "không thể hiện ở"?
Gạch chân từ phủ định, loại các ý nói về sự phong phú của hệ sinh thái, loài, gen; phương án nói sinh vật nghèo nàn, đơn điệu hoặc ít loài là đáp án.
Vì sao sinh vật Việt Nam lại đa dạng?
Do vị trí giao nhau của nhiều luồng sinh vật, khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, địa hình phân hoá theo độ cao và có vùng biển, đất ngập nước rộng.
Nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng có phải là biểu hiện của đa dạng sinh học không?
Không. Đó là thực trạng suy giảm đa dạng sinh học cần bảo vệ, khác với các biểu hiện phong phú về hệ sinh thái, loài và gen.