Trả lời nhanh
Cấu trúc chỉ có ở tế bào động vật (so với tế bào thực vật) là trung thể (trung tử). Còn các cấu trúc có ở cả hai loại tế bào gồm: màng sinh chất, tế bào chất, nhân, ti thể, ribôxôm, lưới nội chất, bộ máy Golgi. Thành tế bào và lục lạp thì chỉ có ở tế bào thực vật.
Hiểu đề: có hai kiểu câu hỏi hay gặp
Cùng một chủ đề nhưng đề thi thường hỏi theo hai hướng ngược nhau. Em cần đọc kỹ từ khoá để chọn đúng.
- “Chỉ có ở tế bào động vật”: chọn cấu trúc mà tế bào thực vật không có.
- “Có ở cả tế bào thực vật và tế bào động vật”: chọn cấu trúc chung của hai loại tế bào nhân thực.
Vì phương án của từng đề có thể khác nhau, em hãy dùng bảng bên dưới để đối chiếu từng phương án thay vì học thuộc đáp án.
Bảng so sánh cấu trúc tế bào thực vật và tế bào động vật
| Cấu trúc | Tế bào động vật | Tế bào thực vật |
|---|---|---|
| Màng sinh chất | Có | Có |
| Tế bào chất | Có | Có |
| Nhân (có màng nhân) | Có | Có |
| Ti thể | Có | Có |
| Ribôxôm, lưới nội chất, bộ máy Golgi | Có | Có |
| Thành tế bào (xenlulôzơ) | Không | Có |
| Lục lạp | Không | Có (ở tế bào quang hợp) |
| Không bào lớn trung tâm | Không có hoặc rất nhỏ | Có ở tế bào trưởng thành |
| Trung thể (chứa trung tử) | Có | Không (ở thực vật bậc cao) |
Vì sao trung thể là cấu trúc “chỉ có ở tế bào động vật”?
Trung thể gồm hai trung tử xếp vuông góc, tạo ra các vi ống của thoi phân bào khi tế bào phân chia. Tế bào thực vật bậc cao vẫn tạo được thoi phân bào mà không cần trung thể, nên cấu trúc này không xuất hiện ở đó. Vì vậy đây là đáp án kinh điển cho câu hỏi “chỉ có ở tế bào động vật”.
Lưu ý: ở một số sinh vật như rêu, dương xỉ, giao tử có thể có trung thể. Tuy nhiên ở chương trình phổ thông, em cứ hiểu tế bào thực vật không có trung thể.
Cách loại trừ phương án sai
- Thành tế bào, lục lạp: đặc trưng của tế bào thực vật, tuyệt đối không chọn khi đề hỏi “chỉ có ở động vật”.
- Ti thể, nhân, ribôxôm, màng sinh chất: có ở cả hai, nên không thể là “chỉ có ở động vật”. Ngược lại, đây là đáp án đúng khi đề hỏi “có ở cả hai”.
- Không bào: tế bào thực vật có không bào lớn; tế bào động vật chỉ có không bào nhỏ hoặc không có, nên cũng không chọn là cấu trúc đặc trưng của động vật.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Thực vật có Thành – Lục – Không bào; động vật có Trung thể”. Em tự đặt hai chữ cái đầu “T–L–K” cho thực vật và “T” cho động vật để ghi nhớ nhanh. Còn màng, chất, nhân, ti thể là “đồ dùng chung” của mọi tế bào nhân thực.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm ti thể là của động vật. Thực ra tế bào thực vật vẫn có ti thể để hô hấp tế bào.
- Cho rằng tế bào thực vật chỉ quang hợp nên không hô hấp. Lục lạp quang hợp, ti thể hô hấp, cả hai cùng tồn tại.
- Đọc vội, chọn cấu trúc của thực vật khi đề hỏi động vật (hoặc ngược lại).
Bài luyện tập
- Trong các cấu trúc: thành xenlulôzơ, ribôxôm, trung thể, lục lạp – cấu trúc nào chỉ có ở tế bào động vật?
Đáp án: trung thể. - Kể tên ba bào quan có ở cả tế bào thực vật và động vật.
Đáp án: ví dụ ti thể, ribôxôm, bộ máy Golgi (hoặc lưới nội chất). - Một tế bào lấy từ lá cây có đủ thành tế bào, lục lạp, ti thể. Em có thể kết luận gì về loại tế bào này?
Đáp án: đây là tế bào thực vật, vì có thành tế bào và lục lạp.
Câu hỏi thường gặp
Cấu trúc nào chỉ có ở tế bào động vật mà không có ở tế bào thực vật?
Trung thể (chứa hai trung tử) là cấu trúc đặc trưng của tế bào động vật. Tế bào thực vật bậc cao không có trung thể nhưng vẫn hình thành được thoi phân bào.
Cấu trúc nào có ở cả tế bào thực vật và tế bào động vật?
Màng sinh chất, tế bào chất, nhân, ti thể, ribôxôm, lưới nội chất và bộ máy Golgi đều có ở cả hai loại tế bào nhân thực.
Thành tế bào và lục lạp có ở tế bào động vật không?
Không. Thành tế bào xenlulôzơ và lục lạp là cấu trúc đặc trưng của tế bào thực vật; tế bào động vật không có hai cấu trúc này.
Tế bào thực vật có ti thể không?
Có. Tế bào thực vật vừa có lục lạp để quang hợp, vừa có ti thể để hô hấp tế bào tạo năng lượng ATP.