Trả lời nhanh
Vật phát ra âm to hơn khi vật dao động mạnh hơn, tức là khi biên độ dao động của vật lớn hơn. Biên độ càng lớn thì năng lượng truyền cho không khí càng nhiều nên tai ta nghe âm càng to. Còn dao động nhanh hay chậm (tần số) chỉ quyết định âm cao hay thấp, không quyết định âm to hay nhỏ.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi quen thuộc: «Trong các trường hợp dưới đây, khi nào vật phát ra âm to hơn?». Các phương án thường được đưa ra xoay quanh bốn cách nói: dao động mạnh hơn, dao động nhanh hơn, dao động chậm hơn, dao động yếu hơn. Đáp án đúng là phương án nói về vật dao động mạnh hơn (biên độ lớn hơn).
Lưu ý: trang này giải theo nội dung kiến thức, nên em hãy so sánh với đề của mình theo ý nghĩa của từng phương án, đừng chỉ nhìn chữ cái A, B, C, D vì thứ tự có thể khác nhau giữa các đề.
Giải thích: vì sao biên độ lớn thì âm to?
- Biên độ dao động là độ lệch lớn nhất của vật so với vị trí cân bằng.
- Vật dao động với biên độ càng lớn thì càng đẩy mạnh các lớp không khí xung quanh, âm truyền đi mang năng lượng lớn hơn.
- Độ to của âm phụ thuộc vào biên độ dao động của nguồn âm. Độ to được đo bằng đơn vị đêxiben (dB).
Ví dụ: gảy nhẹ dây đàn, dây lệch ít, tiếng đàn nhỏ. Gảy mạnh, dây lệch nhiều, tiếng đàn to nhưng độ cao của nốt nhạc vẫn giữ nguyên.
Loại trừ từng phương án
| Cách diễn đạt | Đúng/Sai | Lý do |
|---|---|---|
| Vật dao động mạnh hơn | Đúng | Dao động mạnh nghĩa là biên độ lớn, âm to hơn. |
| Vật dao động nhanh hơn | Sai | Nhanh hơn nghĩa là tần số lớn hơn, âm cao (bổng) hơn chứ chưa chắc to hơn. |
| Vật dao động chậm hơn | Sai | Tần số nhỏ hơn, âm thấp (trầm) hơn. |
| Vật dao động yếu hơn | Sai | Biên độ nhỏ, âm nhỏ đi. |
Phân biệt âm to – âm cao
| Đặc trưng | Phụ thuộc vào | Đơn vị | Nói bằng từ |
|---|---|---|---|
| Độ cao (cao/thấp) | Tần số dao động | Hz | Bổng – trầm |
| Độ to (to/nhỏ) | Biên độ dao động | dB | To – nhỏ |
Mẹo nhớ: «Tần số – cao thấp; Biên độ – to nhỏ». Chữ «nhanh/chậm» đi với tần số, chữ «mạnh/yếu» đi với biên độ.
Câu hỏi liên quan: vật phát ra âm khi nào?
Nếu đề hỏi «Vật phát ra âm trong trường hợp nào?», đáp án là khi vật dao động. Mọi nguồn âm đều dao động: dây đàn rung, mặt trống rung, cột không khí trong ống sáo rung. Vật bị nén, bị kéo dãn hay bị nung nóng mà không dao động thì không phát ra âm.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm «dao động nhanh» với «âm to»: nhanh là âm cao.
- Nhầm đơn vị: Hz dùng cho tần số, dB dùng cho độ to.
- Nghĩ rằng chỉ cần vật lớn là âm to: điều quyết định là biên độ dao động.
Bài luyện tập
- Dùi gõ mạnh vào mặt trống thì tiếng trống to hay nhỏ hơn so với gõ nhẹ? Vì sao?
Đáp án: To hơn, vì mặt trống dao động với biên độ lớn hơn. - Hai dây đàn: dây A dao động 400 lần trong 1 giây, dây B dao động 200 lần trong 1 giây, biên độ như nhau. Dây nào phát âm cao hơn? Dây nào phát âm to hơn?
Đáp án: Dây A có tần số 400 Hz lớn hơn nên âm cao hơn; hai dây có cùng biên độ nên độ to như nhau. (Số liệu là ví dụ tự đặt.) - Khi vặn nhỏ âm lượng loa, đại lượng nào của màng loa giảm?
Đáp án: Biên độ dao động của màng loa giảm, nên âm nhỏ đi.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào vật phát ra âm to hơn?
Khi vật dao động mạnh hơn, tức là biên độ dao động lớn hơn. Biên độ càng lớn, âm nghe càng to.
Vật dao động nhanh hơn thì âm to hơn đúng không?
Không đúng. Dao động nhanh hơn nghĩa là tần số lớn hơn, khiến âm cao hơn (bổng hơn), không làm âm to hơn.
Độ to của âm đo bằng đơn vị nào?
Độ to của âm đo bằng đêxiben, kí hiệu dB. Còn tần số đo bằng héc (Hz).
Vật phát ra âm trong trường hợp nào?
Vật phát ra âm khi vật dao động. Không dao động thì vật không phát ra âm.