Trả lời nhanh
Các loại gió có tính chất khô gồm gió Mậu dịch (tín phong), gió mùa mùa đông (gió từ lục địa thổi ra) và gió phơn, còn gọi là gió Tây khô nóng. Ngược lại, gió Tây ôn đới và gió mùa mùa hạ mang nhiều hơi nước từ biển nên ẩm và gây mưa. Khi gặp câu hỏi chọn một đáp án khô, em loại trước các gió ẩm này.
Vì sao có gió khô, gió ẩm?
Tính chất của một luồng gió phụ thuộc vào nơi nó hình thành và quãng đường nó đi qua. Gió bắt nguồn từ biển hoặc đi qua biển nhiều thì mang theo hơi nước, nên ẩm. Gió bắt nguồn từ lục địa, hoặc xuống núi bị nóng lên, thì thiếu hơi nước, nên khô.
| Loại gió | Tính chất | Giải thích ngắn |
|---|---|---|
| Gió Mậu dịch (tín phong) | Khô, ít mưa | Thổi từ áp cao cận nhiệt về xích đạo, đi trên vùng không khí hạ xuống nên khó ngưng tụ mây mưa |
| Gió mùa mùa đông | Khô, lạnh | Từ lục địa lạnh thổi ra biển, ít hơi nước |
| Gió phơn (gió Tây khô nóng) | Khô, nóng | Sau khi vượt núi, không khí hạ xuống thấp nên nóng lên và mất hơi nước |
| Gió Tây ôn đới | Ẩm, mưa nhiều | Thổi từ biển vào lục địa vùng ôn đới |
| Gió mùa mùa hạ | Ẩm, mưa nhiều | Thổi từ đại dương vào lục địa nóng |
Gió phơn hoạt động thế nào?
- Không khí ẩm gặp núi, bị đẩy lên cao ở sườn đón gió.
- Lên cao, không khí lạnh dần (khoảng 0,6°C cho mỗi 100 m khi đã bão hoà hơi nước), hơi nước ngưng tụ thành mây và mưa.
- Qua đỉnh núi, không khí đã khô hơn, hạ xuống sườn khuất gió. Khi hạ xuống, không khí khô nóng lên khoảng 1°C cho mỗi 100 m.
- Kết quả là luồng gió nóng và rất khô thổi xuống chân núi bên kia.
Ở nước ta, gió Tây Nam khô nóng (thường gọi là gió Lào) thổi vào Bắc Trung Bộ và một số nơi ở Tây Bắc vào đầu mùa hạ là một ví dụ về hiệu ứng phơn. Còn gió mùa Đông Bắc ở miền Bắc vào đầu mùa đông gây ra thời tiết lạnh và khô hanh.
Cách chọn đáp án
- Có “gió Tây ôn đới” hoặc “gió mùa mùa hạ”: đây là gió ẩm, không chọn khi hỏi gió khô.
- Có “gió Mậu dịch” hoặc “tín phong”: là đáp án khô quen thuộc trong chương trình.
- Có “gió phơn” hoặc “gió Tây khô nóng”: cũng là gió khô.
- Nếu cả gió Mậu dịch và gió phơn cùng có mặt, hãy đọc kĩ câu hỏi để xem đề nhấn mạnh “khô, ít mưa quanh năm” (gió Mậu dịch) hay “khô nóng khi xuống núi” (gió phơn).
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Mậu – Phơn – Đông khô, Tây – Hạ ẩm“: gió Mậu dịch, gió Phơn, gió mùa Đông thì khô; gió Tây ôn đới, gió mùa mùa Hạ thì ẩm.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng mọi loại gió mùa đều ẩm. Gió mùa mùa đông từ lục địa thổi ra là gió khô.
- Nhầm gió phơn với gió biển vì cùng có “hơi nước” ở sườn đón gió. Hiệu ứng khô nóng chỉ xảy ra ở sườn khuất gió.
- Cho rằng gió khô thì luôn nóng. Gió mùa đông vừa khô vừa lạnh.
Luyện tập
- Không khí ẩm ở chân sườn đón gió có nhiệt độ 25°C, vượt qua đỉnh núi cao 2000 m (giả sử bão hoà hơi nước, mỗi 100 m lạnh đi 0,6°C), rồi hạ xuống chân sườn khuất gió ở cùng độ cao với chân sườn đầu (mỗi 100 m nóng lên 1°C). Nhiệt độ ở chân sườn khuất gió là bao nhiêu? Đáp án: đỉnh núi 25 − 12 = 13°C; xuống chân núi 13 + 20 = 33°C.
- Gió Tây ôn đới ẩm hay khô? Đáp án: ẩm, vì thổi từ biển vào lục địa.
- Vì sao gió phơn nóng hơn không khí ban đầu dù đã đi qua núi? Đáp án: vì ở sườn đón gió hơi nước ngưng tụ đã mất đi, còn ở sườn khuất gió không khí khô nóng lên nhanh hơn mức lạnh đi khi lên cao.
Câu hỏi thường gặp
Gió Mậu dịch có tính chất gì?
Gió Mậu dịch (tín phong) thổi quanh năm từ áp cao cận nhiệt đới về xích đạo, có tính chất khô và ít gây mưa.
Gió phơn khô nóng vì sao?
Không khí ẩm bị mất hơi nước khi lên sườn đón gió, rồi hạ xuống sườn khuất gió và nóng lên khoảng 1°C mỗi 100 m, nên thành gió khô và nóng.
Gió mùa mùa đông có phải gió khô không?
Có, vì gió từ lục địa lạnh thổi ra nên ít hơi ẩm; ở miền Bắc Việt Nam đầu mùa đông gió này gây thời tiết lạnh khô.