Trả lời nhanh
Phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm giữa hai chí tuyến (Bắc và Nam), tức là trong vùng nhiệt đới. Vì vậy châu Phi nhận nhiều bức xạ Mặt Trời, nóng quanh năm. Cảnh quan chủ yếu là rừng xích đạo ở gần xích đạo, xavan ở hai bên và hoang mạc quanh hai chí tuyến.
Hiểu đúng câu “nằm giữa hai chí tuyến”
Chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam là hai vĩ tuyến khoảng 23°27′ ở hai bán cầu. Vùng nằm giữa hai đường này gọi là vùng nội chí tuyến (đới nóng). Ở đây, trong năm có lúc Mặt Trời lên thiên đỉnh nên góc chiếu sáng lớn, nhiệt độ cao.
Châu Phi trải dài từ khoảng 37°B đến gần 35°N, xích đạo cắt ngang gần giữa châu lục. Chỉ hai rìa rất hẹp ở cực Bắc và cực Nam nằm ngoài chí tuyến, thuộc đới cận nhiệt. Vì thế ta nói “phần lớn” chứ không phải “toàn bộ”.
Sơ đồ phân bố cảnh quan theo vĩ độ
Sơ đồ cho thấy cảnh quan châu Phi gần như đối xứng qua xích đạo. Đây là nét đặc trưng mà đề bài thường muốn học sinh nhận ra.
Hệ quả của vị trí này
- Khí hậu: nóng quanh năm. Phần lớn châu lục có khí hậu xích đạo, nhiệt đới và hoang mạc; chỉ rìa bắc và rìa nam có khí hậu cận nhiệt.
- Cảnh quan gần xích đạo: nhiệt độ cao, mưa nhiều nên có rừng xích đạo (lưu vực sông Công-gô, ven vịnh Ghi-nê).
- Cảnh quan hai bên: mưa theo mùa nên có xavan, rộng nhất ở Đông Phi và Nam Phi.
- Cảnh quan quanh chí tuyến: khô hạn, lượng mưa rất thấp nên có hoang mạc Xa-ha-ra (phía bắc), Na-míp và Ka-la-ha-ri (phía nam).
Vì sao quanh chí tuyến lại là hoang mạc?
Khu vực quanh chí tuyến chịu ảnh hưởng của áp cao cận nhiệt. Không khí ở đây chủ yếu là khối khí khô, đi xuống, khó tạo mây mưa. Do đó khí hậu rất khô, biên độ nhiệt ngày – đêm lớn. Đó là lý do hoang mạc Xa-ha-ra, rộng nhất thế giới, nằm vắt ngang chí tuyến Bắc.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nằm giữa hai chí tuyến” với “nằm giữa hai cực” hoặc “nằm ở bán cầu Bắc”. Châu Phi nằm ở cả hai bán cầu.
- Cho rằng châu Phi toàn hoang mạc. Thực tế rừng xích đạo và xavan chiếm diện tích rất lớn.
- Quên rằng hai rìa châu lục có khí hậu cận nhiệt, mát và có mưa hơn.
Mẹo nhớ: “Giữa hai chí tuyến → nóng; xích đạo → rừng; chí tuyến → hoang mạc; giữa hai nơi → xavan”.
Luyện tập
- Vì sao có thể nói châu Phi là “châu lục nóng”? Đáp án: vì phần lớn lãnh thổ nằm giữa hai chí tuyến, Mặt Trời chiếu gần vuông góc nên nhiệt độ cao quanh năm.
- Kể tên một hoang mạc ở phía bắc và một ở phía nam châu Phi. Đáp án: Xa-ha-ra (bắc); Na-míp hoặc Ka-la-ha-ri (nam).
- Giải thích vì sao ở gần xích đạo có rừng còn gần chí tuyến lại có hoang mạc. Đáp án: gần xích đạo mưa nhiều, độ ẩm cao; gần chí tuyến chịu áp cao cận nhiệt, khô và ít mưa.
Câu hỏi thường gặp
Phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm giữa những đường nào?
Nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, tức là thuộc vùng nhiệt đới (đới nóng).
Vì sao châu Phi nóng quanh năm?
Vì phần lớn lãnh thổ nằm trong vùng nội chí tuyến, nơi Mặt Trời chiếu gần vuông góc và nhận nhiều bức xạ.
Châu Phi có phần nào không nằm giữa hai chí tuyến?
Có hai rìa hẹp ở cực Bắc và cực Nam, thuộc đới cận nhiệt với khí hậu mát và có mưa hơn.
Hoang mạc lớn nhất châu Phi là gì?
Là hoang mạc Xa-ha-ra ở phía bắc, vắt ngang chí tuyến Bắc và là hoang mạc nóng rộng nhất thế giới.