Trả lời nhanh
Trong các sông thường gặp ở đề, sông nằm trong khu vực ôn đới lạnh là sông ở Bắc Á (vùng Xi-bia, Liên bang Nga): Ô-bi, Ê-nít-xây (Iê-nit-xây), Lê-na. Lý do: các sông này chảy ở khoảng vĩ độ 50°B – 70°B, mùa đông rất lạnh kéo dài nên sông đóng băng nhiều tháng. Các sông Hoàng Hà, Mê Công, Hằng, Nin, A-ma-dôn đều nằm ở đới khác.
Lưu ý về đề bài
Câu hỏi này xuất hiện với nhiều bộ phương án khác nhau, nên ở đây ta không đoán chữ cái A, B, C, D. Thay vào đó, em nắm cách xác định: chỉ cần biết sông chảy ở vĩ độ nào và thuộc đới khí hậu nào là chọn được đáp án đúng cho mọi bộ phương án.
Khu vực ôn đới lạnh có đặc điểm gì?
- Vị trí: nằm ở vĩ độ cao của bán cầu Bắc, khoảng từ 50°B đến vòng cực Bắc, gần giáp đới cận cực.
- Khí hậu: mùa đông dài, rất lạnh, nhiều tuyết; mùa hạ ngắn và mát. Nhiệt độ trung bình năm thấp, biên độ nhiệt năm lớn (nhất là nơi sâu trong lục địa).
- Hệ quả với sông ngòi: sông đóng băng vài tháng mỗi năm, mùa xuân băng tan gây lũ lớn; nguồn nước chủ yếu do băng tuyết tan.
Những sông tiêu biểu nằm trong khu vực ôn đới lạnh
| Sông | Khu vực | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Ô-bi | Tây Xi-bia (Nga) | Chảy về phía bắc ra Bắc Băng Dương, đóng băng nhiều tháng, lũ vào mùa xuân – đầu hạ |
| Ê-nít-xây | Trung Xi-bia (Nga) | Chảy từ nam lên bắc, hạ lưu có băng giá kéo dài |
| Lê-na | Đông Xi-bia (Nga) | Chảy qua vùng rất lạnh, hạ lưu thuộc đất đóng băng vĩnh cửu |
Ngoài Bắc Á, ở Bắc Mỹ các sông như Mác-ken-di hay Y-u-kôn cũng chảy qua vùng ôn đới lạnh đến cận cực. Phần hạ lưu của các sông Xi-bia vươn lên sát cận cực, nhưng đề phổ thông vẫn xếp chúng vào vùng khí hậu lạnh ở Bắc Á.
Loại trừ các phương án sai thường gặp
| Sông | Thuộc khu vực | Vì sao không phải ôn đới lạnh |
|---|---|---|
| Hoàng Hà, Trường Giang | Đông Á | Khí hậu cận nhiệt và ôn đới gió mùa, mùa đông không lạnh kéo dài như Xi-bia |
| Mê Công, Hằng, Ấn | Đông Nam Á, Nam Á | Nhiệt đới gió mùa, nóng quanh năm |
| Nin | Châu Phi | Chảy qua đới nóng, qua hoang mạc |
| A-ma-dôn | Nam Mỹ | Khí hậu xích đạo, nóng ẩm, mưa nhiều |
| Von-ga, Đa-nuýp | Châu Âu | Phần lớn thuộc ôn đới (ôn hòa hơn), không phải ôn đới lạnh điển hình |
Mẹo nhớ nhanh
- Thấy “Xi-bia” hoặc sông đổ ra Bắc Băng Dương → nghĩ ngay đến ôn đới lạnh (Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na).
- Thấy sông có tên gắn với gió mùa, đồng bằng nóng ẩm (Mê Công, Hằng) → đới nóng.
- Nhớ ba chữ “Ô – Ê – L“: ba con sông lớn của Xi-bia, đều chảy từ nam lên bắc.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn Hoàng Hà vì thấy Trung Quốc “ở phía bắc” – thực tế Hoàng Hà chảy ở vĩ độ trung bình (khoảng 32°B – 41°B) với khí hậu ôn đới lục địa/cận nhiệt, không phải ôn đới lạnh.
- Nhầm “đóng băng vài tuần” với “đóng băng nhiều tháng”: chỉ sông ở vĩ độ rất cao mới đóng băng dài như vậy.
- Nhầm tên sông Ê-nít-xây với Iê-nit-xây – đây chỉ là hai cách phiên âm của cùng một con sông.
Bài luyện tập
Câu 1. Sông nào sau đây chảy qua vùng Xi-bia của Liên bang Nga? A. Mê Công; B. Lê-na; C. Nin; D. A-ma-dôn.
Đáp án: B – Lê-na ở Đông Xi-bia, khí hậu rất lạnh.
Câu 2. Vì sao các sông Ô-bi, Ê-nít-xây thường có lũ lớn vào mùa xuân – đầu hạ?
Đáp án: Mùa đông sông đóng băng, mặt đất phủ tuyết dày; khi nhiệt độ tăng, băng tuyết tan nhanh, nước dồn về sông gây lũ. Hạ lưu ở phía bắc lại tan muộn hơn thượng lưu nên dễ bị nước ứ lại.
Câu 3. Sông Mê Công có nằm trong khu vực ôn đới lạnh không? Giải thích ngắn.
Đáp án: Không. Sông chảy qua vùng nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, không có băng giá.
Câu hỏi thường gặp
Sông Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na thuộc quốc gia nào?
Cả ba sông chảy chủ yếu trên lãnh thổ Liên bang Nga, thuộc vùng Xi-bia ở Bắc Á, rồi đổ ra Bắc Băng Dương.
Vì sao sông ở khu vực ôn đới lạnh hay bị đóng băng?
Vì mùa đông ở đây rất lạnh và kéo dài, nhiệt độ nhiều tháng dưới 0°C nên mặt nước đóng băng; đến mùa xuân băng tan gây lũ.
Sông Hoàng Hà có nằm trong khu vực ôn đới lạnh không?
Không. Hoàng Hà chảy ở Đông Á, vĩ độ thấp hơn Xi-bia, khí hậu cận nhiệt và ôn đới gió mùa/lục địa.
Làm sao nhận ra nhanh sông thuộc ôn đới lạnh trong câu trắc nghiệm?
Xem sông chảy ở vĩ độ cao nào: sông ở Xi-bia hoặc đổ ra Bắc Băng Dương thường thuộc ôn đới lạnh; sông ở vùng nóng ẩm, gió mùa nhiệt đới thì không.