Trả lời nhanh
Dân cư châu Á có bốn đặc điểm chính: (1) quy mô dân số rất lớn, chiếm khoảng 60% dân số thế giới; (2) tốc độ gia tăng dân số đã giảm, nay xấp xỉ mức trung bình thế giới; (3) đa dạng về chủng tộc, tôn giáo, văn hoá; (4) phân bố không đều, tập trung đông ở Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á và các đồng bằng lớn.
Câu hỏi nói về điều gì?
Đề yêu cầu em đọc phần thông tin và bảng số liệu ở mục a (thường là bảng số dân, mật độ hoặc tỉ lệ gia tăng của châu Á so với thế giới) rồi tổng hợp thành các đặc điểm. Vì vậy bài làm tốt cần có nhận xét kèm số liệu, không chỉ nêu chung chung.
Lưu ý: số liệu trong bảng của từng sách có thể khác năm thống kê. Dưới đây là các ý khung và số liệu làm tròn; em hãy thay bằng số trong bảng ở sách của mình khi làm bài.
Đặc điểm 1: Quy mô dân số rất lớn
- Châu Á là châu lục đông dân nhất thế giới, hiện có khoảng 4,6–4,7 tỉ người, chiếm gần 60% dân số toàn cầu.
- Nhiều quốc gia đông dân nhất hành tinh nằm ở đây: Ấn Độ, Trung Quốc (đều trên 1,4 tỉ người), In-đô-nê-xi-a, Pa-ki-xtan, Băng-la-đét…
- Cách viết nhận xét mẫu: “Dân số châu Á lớn hơn nhiều so với các châu lục khác, riêng một châu lục đã chiếm gần ba phần năm số dân thế giới.”
Đặc điểm 2: Tốc độ gia tăng dân số giảm dần
- Nửa sau thế kỉ XX, dân số châu Á tăng rất nhanh (“bùng nổ dân số”).
- Nhờ chính sách dân số và sự phát triển kinh tế – xã hội, tỉ lệ gia tăng tự nhiên nay đã giảm mạnh, dưới 1%/năm và gần với mức trung bình thế giới.
- Một số nước (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc) còn đối mặt với già hoá dân số, trong khi Nam Á, Tây Nam Á vẫn có dân số trẻ hơn.
Đặc điểm 3: Dân cư đa dạng về chủng tộc, tôn giáo
| Tiêu chí | Nội dung |
|---|---|
| Chủng tộc | Chủ yếu Môn-gô-lô-it (Đông Á, Đông Nam Á, Bắc Á); Ơ-rô-pê-ô-it (Tây Nam Á, Nam Á, Trung Á); một bộ phận nhỏ Ô-xtra-lô-it (nhất là ở Nam Á, Đông Nam Á). Các chủng tộc sống hoà hợp, bình đẳng. |
| Tôn giáo | Là cái nôi của nhiều tôn giáo lớn: Ấn Độ giáo, Phật giáo (Nam Á), Hồi giáo (Tây Nam Á, Nam Á, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a), Kitô giáo (như Phi-líp-pin)… |
| Ngôn ngữ, văn hoá | Rất nhiều dân tộc, ngôn ngữ, phong tục; tạo nên sự đa dạng văn hoá nhưng cũng cần hợp tác để giữ hoà bình, ổn định. |
Đặc điểm 4: Phân bố dân cư không đều
- Đông đúc: Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á, đặc biệt đồng bằng châu thổ và ven biển (sông Hằng, Hoàng Hà, Trường Giang, Mê Công, sông Hồng…) – đất đai màu mỡ, khí hậu gió mùa thuận lợi trồng lúa nước.
- Thưa thớt: Bắc Á (khí hậu lạnh giá), Trung Á và nội địa Tây Nam Á (hoang mạc, khô hạn), vùng núi, cao nguyên cao như Tây Tạng.
- Mật độ dân số trung bình của châu Á cao hơn mức trung bình thế giới, nhưng chênh lệch giữa các khu vực rất lớn.
Vì sao cần nhớ mối liên hệ với tự nhiên?
Đề thường hỏi tiếp “giải thích sự phân bố dân cư”. Hãy nhớ công thức: địa hình bằng phẳng + nguồn nước + khí hậu ôn hoà + nông nghiệp lúa nước lâu đời + đô thị, công nghiệp phát triển → dân cư đông; ngược lại là vùng lạnh, khô hạn, núi cao → dân cư thưa.
Mẫu bài trình bày hoàn chỉnh (rút gọn)
Châu Á có số dân đông nhất thế giới, khoảng 4,6–4,7 tỉ người, chiếm gần 60% dân số thế giới. Tỉ lệ gia tăng dân số trước đây rất cao nhưng nay đã giảm, xấp xỉ mức trung bình thế giới. Dân cư gồm nhiều chủng tộc (Môn-gô-lô-it, Ơ-rô-pê-ô-it, Ô-xtra-lô-it) và nhiều tôn giáo lớn như Ấn Độ giáo, Phật giáo, Hồi giáo, Kitô giáo. Dân cư phân bố không đều: đông ở Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á; thưa ở Bắc Á, Trung Á và nội địa Tây Nam Á.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ liệt kê đặc điểm mà không lấy số liệu từ bảng để chứng minh.
- Nhầm “dân số đông” với “mật độ cao ở mọi nơi” – châu Á có những vùng gần như không người ở.
- Cho rằng dân số châu Á vẫn tăng nhanh nhất thế giới; thực tế hiện nay châu Phi mới có mức tăng cao hơn.
Luyện tập
- Giả sử (ví dụ tự đặt) một bảng cho thấy châu Á có 4,6 tỉ người, thế giới có 7,8 tỉ người. Tính tỉ lệ dân số châu Á so với thế giới.
Đáp án: 4,6 : 7,8 × 100 ≈ 59% – tức gần 60%. - Vì sao Nam Á và Đông Nam Á đông dân hơn Trung Á?
Đáp án: Nam Á, Đông Nam Á có đồng bằng màu mỡ, mưa nhiều do gió mùa, thích hợp trồng lúa nước nuôi được nhiều người; Trung Á khô hạn, nhiều hoang mạc, thảo nguyên. - Kể tên hai tôn giáo ra đời ở Nam Á.
Đáp án: Ấn Độ giáo và Phật giáo.
Câu hỏi thường gặp
Dân cư châu Á có mấy đặc điểm chính?
Có thể tóm gọn thành bốn đặc điểm: dân số đông nhất thế giới, tốc độ gia tăng giảm dần, đa dạng chủng tộc – tôn giáo – văn hoá và phân bố không đều.
Châu Á chiếm bao nhiêu phần trăm dân số thế giới?
Khoảng 60% (gần 4,7 tỉ người). Con số cụ thể phụ thuộc năm thống kê, em nên lấy theo bảng số liệu trong sách của mình.
Dân cư châu Á tập trung đông ở đâu?
Ở Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á, nhất là các đồng bằng châu thổ và vùng ven biển có đất đai màu mỡ, khí hậu gió mùa.
Châu Á có những chủng tộc nào?
Chủ yếu là Môn-gô-lô-it và Ơ-rô-pê-ô-it, ngoài ra có một bộ phận nhỏ Ô-xtra-lô-it.