Tơ axetat thuộc loại tơ nhân tạo

Trả lời nhanh

Đáp án đúng: A. tơ visco và tơ xenlulozơ axetat. Cả hai đều xuất phát từ xenlulozơ (polime thiên nhiên, lấy từ gỗ, tre, nứa), được con người xử lí hoá học rồi kéo thành sợi. Vì vậy chúng là tơ nhân tạo (còn gọi là tơ bán tổng hợp). Tơ axetat cũng thuộc loại tơ nhân tạo.

Phân loại tơ: nhìn nguồn gốc nguyên liệu

Muốn làm đúng dạng câu hỏi này, em chỉ cần nhớ một nguyên tắc: phân loại tơ dựa vào nguồn gốc.

Loại tơ	Nguồn gốc	Ví dụ
Tơ thiên nhiên	Có sẵn trong tự nhiên, chỉ cần thu hoạch, xử lí cơ học	Bông, len, tơ tằm
Tơ nhân tạo (bán tổng hợp)	Polime thiên nhiên (xenlulozơ) được chế hoá bằng hoá chất rồi kéo sợi	Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat (tơ axetat)
Tơ tổng hợp	Tổng hợp từ monome bằng phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng	Nilon-6,6, capron (nilon-6), nitron (olon), enang

Mẹo nhớ: tơ nhân tạo = “xenlulozơ được làm lại”. Thấy chữ visco hoặc xenlulozơ axetat thì nghĩ ngay đến nhóm này.

Vì sao tơ visco và tơ axetat là tơ nhân tạo?

Tơ visco

Xenlulozơ từ gỗ, tre được hoà tan bằng NaOH và CS₂ tạo dung dịch nhớt (dung dịch visco). Dung dịch này được ép qua lỗ nhỏ vào bể axit, xenlulozơ tái tạo thành sợi. Mạch polime vẫn là xenlulozơ, chỉ thay đổi hình dạng.

Tơ xenlulozơ axetat

Xenlulozơ phản ứng với anhiđrit axetic, các nhóm –OH được thế bằng nhóm –OCOCH₃:

[C₆H₇O₂(OH)₃]_n + 3n (CH₃CO)₂O → [C₆H₇O₂(OOCCH₃)₃]_n + 3n CH₃COOH

Sản phẩm (xenlulozơ triaxetat, hoặc hỗn hợp với đieste) được hoà tan trong dung môi thích hợp rồi kéo thành sợi. Nguyên liệu đầu vẫn là xenlulozơ, nên đây là tơ bán tổng hợp.

Loại trừ các nhầm lẫn thường gặp

Tơ tằm, len, bông là tơ thiên nhiên. Nếu một phương án có “tơ tằm”, ta loại ngay vì nó không phải tơ nhân tạo.
Nilon-6,6, capron, enang, nitron là tơ tổng hợp (từ hexametylenđiamin + axit ađipic, caprolactam, axit 7-aminoheptanoic, vinyl xianua…). Phương án nào lẫn các tơ này đều sai.
Phương án A chỉ gồm hai tơ cùng nguồn xenlulozơ nên là phương án đúng.

Lỗi hay gặp: thấy “tơ axetat” có nhóm este, học sinh nghĩ đó là tơ tổng hợp. Thực ra nhóm este chỉ xuất hiện khi biến tính xenlulozơ; gốc polime vẫn do thiên nhiên tạo ra.

Tính chất và ứng dụng ngắn gọn

Tơ visco: mềm, mượt, thấm hút tốt, dùng may quần áo, lót; còn dùng làm sợi cho vải rayon.
Tơ axetat: óng ánh, nhẹ, ít nhàu; dùng dệt vải may mặc, làm một số loại bộ lọc (như đầu lọc thuốc lá).

Bài luyện tập

Dãy nào gồm toàn tơ nhân tạo: (a) tơ visco, tơ axetat; (b) tơ tằm, tơ nilon-6; (c) bông, len?
Đáp án: (a).
Từ 1 tấn xenlulozơ (coi là nguyên chất), về lí thuyết điều chế được bao nhiêu kg xenlulozơ triaxetat (hiệu suất 100%)? Cho mắt xích xenlulozơ C₆H₁₀O₅ = 162, mắt xích triaxetat C₁₂H₁₆O₈ = 288.
Đáp án: 1000 × 288/162 ≈ 1777,8 kg.
Tơ nào sau đây không phải tơ nhân tạo: visco, axetat, capron?
Đáp án: capron (tơ tổng hợp, điều chế bằng trùng hợp caprolactam).

Câu hỏi thường gặp

Tơ axetat thuộc loại tơ gì?

Tơ axetat (xenlulozơ axetat) thuộc loại tơ nhân tạo hay còn gọi là tơ bán tổng hợp, vì được điều chế từ xenlulozơ thiên nhiên bằng phản ứng với anhiđrit axetic.

Tơ nhân tạo gồm những loại nào thường gặp trong chương trình phổ thông?

Hai đại diện quen thuộc là tơ visco và tơ xenlulozơ axetat (tơ axetat), đều có nguồn gốc từ xenlulozơ.

Tơ nhân tạo khác tơ tổng hợp ở điểm nào?

Tơ nhân tạo chế biến từ polime có sẵn (xenlulozơ), còn tơ tổng hợp được tạo ra từ các monome bằng phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng như nilon-6,6, capron.

Tơ visco có phải tơ thiên nhiên không?

Không. Tơ visco làm từ xenlulozơ của gỗ, tre sau khi xử lí hoá học (NaOH, CS2) và kéo sợi, nên là tơ nhân tạo.