Trả lời nhanh
Nhận định không đúng với bản đồ số thường là câu cho rằng bản đồ số chỉ tồn tại trên giấy, không thể cập nhật, không phóng to – thu nhỏ được hoặc không tích hợp định vị GPS. Bản đồ số thực chất là bản đồ có dữ liệu dạng số, lưu và hiển thị bằng máy tính, điện thoại, nên dễ cập nhật, chồng lớp, chia sẻ.
Đề bài này xuất hiện với nhiều biến thể: “Nhận định nào sau đây không đúng…” hoặc “Phát biểu nào sau đây đúng về bản đồ số?”. Vì các phương án có thể khác nhau tuỳ đề, thầy không đoán một đáp án cụ thể. Thay vào đó, thầy giúp em nắm chắc kiến thức để tự loại trừ trong vài giây.
Bản đồ số là gì?
Bản đồ số là bản đồ được xây dựng, lưu trữ và thể hiện bằng dữ liệu số trên máy tính hoặc thiết bị điện tử. Muốn tạo và sử dụng, người ta dùng phần mềm bản đồ, trong đó phổ biến là hệ thông tin địa lí (GIS). Ví dụ quen thuộc: Google Maps, OpenStreetMap, các ứng dụng chỉ đường trên điện thoại.
Dữ liệu của bản đồ số thường ở hai dạng chính:
- Dữ liệu vector: biểu diễn đối tượng bằng điểm, đường, vùng (thành phố, sông, đường giao thông, ranh giới).
- Dữ liệu raster: biểu diễn bằng lưới ô ảnh (ảnh vệ tinh, ảnh chụp từ máy bay).
Đặc điểm và ưu điểm cần nhớ
- Dễ cập nhật, chỉnh sửa khi địa hình, đường sá, ranh giới thay đổi.
- Phóng to, thu nhỏ, di chuyển khung nhìn linh hoạt; mức chi tiết thay đổi theo tỉ lệ xem.
- Xếp chồng nhiều lớp thông tin (địa hình, dân cư, giao thông, khí hậu…) và bật/tắt từng lớp.
- Kết hợp được với định vị GPS, tìm đường, tính khoảng cách, xem vị trí của chính mình.
- Lưu trữ gọn, sao chép, truyền qua mạng nhanh; có thể in ra giấy khi cần.
- Phục vụ nhiều lĩnh vực: giao thông, quy hoạch đô thị, quản lí tài nguyên, phòng chống thiên tai, du lịch.
Hạn chế (đừng nhầm với “ưu điểm”)
- Cần thiết bị điện tử, phần mềm; nhiều chức năng cần pin, mạng Internet.
- Độ chính xác phụ thuộc chất lượng dữ liệu nguồn; dữ liệu cũ hoặc nhập sai thì bản đồ sai.
- Một số dữ liệu, phần mềm có bản quyền hoặc hạn chế truy cập.
Bảng nhận định đúng – sai để loại trừ
| Nhận định | Đúng/Sai | Vì sao |
|---|---|---|
| Bản đồ số được lưu trữ và hiển thị trên thiết bị điện tử. | Đúng | Đây là định nghĩa cơ bản. |
| Bản đồ số có thể cập nhật nhanh khi có thay đổi. | Đúng | Chỉ cần sửa dữ liệu, không phải in lại. |
| Bản đồ số cho phép chồng xếp nhiều lớp thông tin. | Đúng | Là đặc trưng của GIS. |
| Bản đồ số có thể kết nối với GPS để xác định vị trí. | Đúng | Ứng dụng chỉ đường dựa vào điều này. |
| Bản đồ số không thể phóng to, thu nhỏ. | Sai | Phóng to, thu nhỏ là ưu điểm nổi bật. |
| Bản đồ số không thể chỉnh sửa, cập nhật. | Sai | Ngược với đặc điểm dữ liệu số. |
| Bản đồ số chỉ tồn tại ở dạng in trên giấy. | Sai | Bản in là bản đồ giấy; bản đồ số có thể in nhưng bản chất là dữ liệu số. |
| Bản đồ số luôn chính xác tuyệt đối, không cần kiểm tra dữ liệu. | Sai | Độ chính xác phụ thuộc nguồn dữ liệu. |
Mẹo làm nhanh và lỗi hay gặp
- Cảnh giác với từ tuyệt đối: “chỉ”, “không thể”, “luôn luôn”, “tuyệt đối” thường làm nhận định sai.
- Đối chiếu với bản đồ giấy: tính chất cố định, khó sửa, không chồng lớp là của bản đồ giấy; đừng gán cho bản đồ số.
- Đọc kĩ yêu cầu: câu hỏi “không đúng” thì chọn câu sai; nhiều em lỡ chọn câu đúng vì đọc vội.
- Không nhầm bản đồ số với ảnh vệ tinh: ảnh vệ tinh chỉ là một lớp dữ liệu raster, chưa phải bản đồ hoàn chỉnh nếu thiếu ký hiệu, tên địa danh.
Luyện tập
Câu 1. Nhận định nào không đúng? A. Bản đồ số có thể hiển thị nhiều lớp thông tin. B. Bản đồ số cần được vẽ lại hoàn toàn khi có một con đường mới. C. Bản đồ số có thể dùng trên điện thoại. D. Bản đồ số có thể chia sẻ qua mạng.
Đáp án: B. Chỉ cần bổ sung đoạn đường vào dữ liệu, không cần vẽ lại cả bản đồ.
Câu 2. Phát biểu nào đúng? A. Bản đồ số không dùng được trong quy hoạch đô thị. B. Bản đồ số tích hợp được định vị và chỉ đường. C. Bản đồ số không thể in ra giấy. D. Bản đồ số có độ chính xác không phụ thuộc dữ liệu.
Đáp án: B. A, C, D đều sai vì trái với ứng dụng, khả năng xuất bản và nguồn dữ liệu của bản đồ số.
Câu 3 (tự luận ngắn). Nêu hai lí do vì sao ứng dụng chỉ đường thường cập nhật nhanh tình trạng giao thông.
Gợi ý: dữ liệu số dễ sửa và truyền qua mạng liên tục; kết hợp dữ liệu định vị từ thiết bị của người dùng.
Câu hỏi thường gặp
Bản đồ số khác bản đồ giấy ở điểm nào?
Bản đồ số lưu bằng dữ liệu số, hiển thị trên thiết bị điện tử, dễ cập nhật, phóng to thu nhỏ và chồng nhiều lớp thông tin. Bản đồ giấy cố định, muốn sửa phải vẽ và in lại.
Bản đồ số có thể in ra giấy không?
Có. Dữ liệu số có thể xuất ra bản in, nhưng bản chất bản đồ vẫn là dữ liệu số lưu trong máy.
GIS có phải là bản đồ số không?
Không hoàn toàn. GIS là hệ thông tin địa lí, gồm phần mềm, dữ liệu và công cụ phân tích; bản đồ số là sản phẩm được tạo và hiển thị nhờ hệ thống này.
Làm sao nhận ra nhận định sai về bản đồ số nhanh nhất?
Tìm các từ tuyệt đối như "chỉ", "không thể", "luôn" và đối chiếu với ưu điểm: cập nhật dễ, phóng to thu nhỏ, chồng lớp, kết nối GPS.