Trả lời nhanh
Gió mùa Đông Bắc thổi vào nước ta có nguồn gốc từ khối khí lạnh phương Bắc, hình thành ở khu vực áp cao Xi-bia (Xibia) trên lục địa châu Á. Vào mùa đông, lục địa lạnh nên khí áp cao, không khí lạnh khô tràn xuống phía nam và đổi hướng thành đông bắc khi vào nước ta.
Vì sao gió mùa Đông Bắc bắt nguồn từ khối khí lạnh phương Bắc?
Mùa đông ở bán cầu Bắc, vùng nội địa châu Á (Xi-bia, Mông Cổ) nhận rất ít nhiệt nên lạnh sâu. Không khí lạnh co lại, nặng hơn, tạo thành vùng khí áp cao gọi là áp cao Xi-bia.
Trong khi đó, vùng biển và xích đạo phía nam ấm hơn nên khí áp thấp hơn. Không khí luôn chuyển động từ nơi áp cao đến nơi áp thấp, vì thế khối khí lạnh từ phương Bắc tràn xuống phía nam, vượt qua Trung Quốc rồi vào nước ta.
Do lực lệch hướng của Trái Đất, luồng khí này lệch thành hướng đông bắc nên gọi là gió mùa Đông Bắc.
Đặc điểm của gió mùa Đông Bắc ở nước ta
- Thời gian hoạt động: khoảng từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, thành từng đợt, mỗi đợt kéo dài vài ngày.
- Tính chất: lạnh và khô khi mới vào; sau khi đi qua biển, khối khí trở nên ẩm hơn.
- Phạm vi: mạnh nhất ở miền Bắc; càng vào nam càng yếu dần, thường bị suy giảm khi đến khu vực dãy Bạch Mã.
- Hệ quả: miền Bắc có mùa đông lạnh, nửa đầu mùa đông thường hanh khô, nửa sau có mưa phùn, trời nồm ẩm ở đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.
Phân biệt với các loại gió dễ nhầm
| Loại gió | Mùa hoạt động | Nguồn gốc | Hướng chính ở nước ta |
|---|---|---|---|
| Gió mùa Đông Bắc | Mùa đông | Khối khí lạnh phương Bắc (áp cao Xi-bia) | Đông bắc |
| Gió mùa Tây Nam | Mùa hạ | Khối khí nóng ẩm từ vùng áp cao Bắc Ấn Độ Dương và áp cao cận chí tuyến nửa cầu Nam | Tây nam |
| Tín phong (Mậu dịch) bán cầu Bắc | Quanh năm | Áp cao cận chí tuyến bán cầu Bắc | Đông bắc |
Loại trừ các lựa chọn dễ gặp trong đề
Đề gốc thường cho các phương án nêu tên khối khí hoặc trung tâm khí áp. Em dùng các quy tắc sau để loại trừ:
- Loại phương án “nóng ẩm”, “xích đạo”, “Bắc Ấn Độ Dương”: đó là nguồn gốc gió mùa Tây Nam mùa hạ.
- Loại phương án “cận chí tuyến”, “Tín phong”: đó là gió thổi quanh năm, không đổi mùa.
- Chọn phương án có từ “lạnh”, “phương Bắc”, “Xi-bia”, “lục địa”: đúng nguồn gốc của gió mùa Đông Bắc.
Mẹo nhớ
Nhớ câu: “Đông – lạnh – từ Bắc xuống”. Gió mùa mùa đông luôn gắn với lạnh, khô và hướng đông bắc; gió mùa mùa hạ gắn với nóng, ẩm và hướng tây nam.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm gió mùa Đông Bắc với Tín phong vì cùng thổi theo hướng đông bắc. Khác nhau ở chỗ Tín phong thổi quanh năm, còn gió mùa Đông Bắc chỉ có vào mùa đông.
- Cho rằng gió mùa Đông Bắc bắt nguồn từ biển Đông. Thực tế nó bắt nguồn từ lục địa lạnh, chỉ đi qua biển Đông rồi mới ẩm lên.
- Nghĩ gió mùa Đông Bắc lạnh đều khắp cả nước. Thực tế càng vào nam càng yếu, miền Nam hầu như nóng quanh năm.
Luyện tập nhanh
- Điền vào chỗ trống: Gió mùa mùa đông ở nước ta thổi theo hướng ………, có nguồn gốc từ khối khí ……… phương Bắc. Đáp án: đông bắc; lạnh.
- Đúng hay sai? “Gió mùa Đông Bắc hoạt động quanh năm ở miền Bắc.” Đáp án: Sai, chỉ hoạt động chủ yếu từ tháng 11 đến tháng 4.
- Giải thích: Vì sao trong nửa sau mùa đông ở Bắc Bộ có mưa phùn? Gợi ý: khối khí lạnh đi qua biển, hút thêm hơi nước nên trở nên ẩm; gặp địa hình và không khí lạnh ở đồng bằng gây mưa nhỏ, kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa Đông Bắc xuất phát từ đâu?
Từ khối khí lạnh phương Bắc, hình thành ở khu vực áp cao Xi-bia trên lục địa châu Á vào mùa đông.
Gió mùa Đông Bắc hoạt động vào thời gian nào ở nước ta?
Chủ yếu từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 năm sau, theo từng đợt kéo dài vài ngày, mạnh nhất ở miền Bắc.
Gió mùa Đông Bắc khác Tín phong như thế nào?
Gió mùa Đông Bắc theo mùa, bắt nguồn từ khối khí lạnh phương Bắc; Tín phong thổi quanh năm từ áp cao cận chí tuyến bán cầu Bắc.
Vì sao gió mùa Đông Bắc yếu dần khi vào miền Nam?
Khối khí lạnh bị biến tính khi đi xa, đồng thời bị địa hình chắn như dãy Bạch Mã nên càng vào nam càng yếu.