Trả lời nhanh
Nguyên nhân chủ yếu hình thành sóng biển là gió. Gió thổi trên mặt nước tạo ma sát và truyền năng lượng cho nước, làm các phần tử nước dao động lên xuống và lan truyền thành sóng. Gió càng mạnh, thổi càng lâu và trên quãng đường càng dài thì sóng càng lớn. Các nguyên nhân khác như động đất ngầm hay sức hút của Mặt Trăng chỉ gây ra những loại sóng đặc biệt.
Sóng biển là gì?
Sóng biển là hình thức dao động tại chỗ của nước biển theo chiều thẳng đứng. Điều dễ hiểu nhầm là nước không chạy theo sóng vào bờ; từng phần tử nước chỉ nhấp nhô lên xuống (và chuyển động tròn nhỏ), còn năng lượng được truyền đi.
Gió tạo ra sóng như thế nào?
- Gió thổi lướt trên mặt nước, ma sát kéo các lớp nước bề mặt chuyển động theo.
- Bề mặt nước bị nhấp nhô, những gợn nhỏ xuất hiện.
- Gió tiếp tục đẩy vào sườn đón gió của các gợn, làm chúng lớn dần thành sóng.
- Sóng truyền đi xa khỏi vùng có gió, thành sóng lừng.
Chiều cao sóng phụ thuộc vào ba yếu tố: tốc độ gió, thời gian gió thổi và độ dài vùng biển mà gió thổi qua.
Phân biệt sóng với thuỷ triều và sóng thần
| Hiện tượng | Nguyên nhân chủ yếu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Sóng biển | Gió | Dao động thường xuyên ở mặt biển, chu kì vài giây |
| Sóng thần | Động đất, núi lửa phun ngầm dưới đáy biển, lở đất ngầm | Chiều dài sóng rất lớn, khi vào bờ có thể cao hàng chục mét, gây thiệt hại nặng |
| Thuỷ triều | Sức hút của Mặt Trăng và một phần Mặt Trời | Mực nước dâng lên, rút xuống theo chu kì ngày |
Loại trừ các phương án thường gặp
- Do động đất ngầm: chỉ là nguyên nhân của sóng thần, không phải của sóng thông thường.
- Do sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời: nguyên nhân của thuỷ triều.
- Do dòng biển: dòng biển là sự di chuyển của khối nước theo hướng nhất định, khác với sóng.
- Do núi lửa phun ngầm: gây sóng thần.
Như vậy, trong các phương án này, chỉ có “do gió” phù hợp với câu hỏi về nguyên nhân chủ yếu.
Ý nghĩa và tác hại của sóng
- Sóng bào mòn bờ biển, tạo ra vách đá, hang động, bãi cát.
- Năng lượng sóng có thể được khai thác để phát điện.
- Sóng lớn gây nguy hiểm cho tàu thuyền và hoạt động đánh bắt.
Ví dụ gần gũi
Khi bão hoặc áp thấp nhiệt đới hoạt động ở Biển Đông, gió mạnh thổi trên diện rộng nên sóng cao, ngư dân thường được cảnh báo không ra khơi. Còn vào những ngày lặng gió, mặt biển phẳng lặng gần như không có sóng.
Mẹo nhớ
Nhớ ba cặp “nguyên nhân – hiện tượng”: Gió – Sóng, Mặt Trăng – Thuỷ triều, Động đất ngầm – Sóng thần. Chỉ cần ghép đúng cặp là làm được cả một loạt câu hỏi.
Luyện tập có đáp án
- Vì sao vùng biển có gió mạnh thường có sóng cao? Vì gió truyền nhiều năng lượng hơn cho mặt nước.
- Sóng thần chủ yếu sinh ra do hiện tượng nào? Động đất hoặc núi lửa phun dưới đáy biển.
- Nước biển có chạy theo sóng vào bờ không? Không, nước chủ yếu dao động tại chỗ; sóng truyền năng lượng đi.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm sóng thường với sóng thần.
- Nhầm sóng với thuỷ triều vì đều làm mực nước biển thay đổi.
- Cho rằng sóng chỉ xuất hiện khi có bão.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chủ yếu hình thành sóng biển là gì?
Là gió. Gió thổi trên mặt nước truyền năng lượng làm nước dao động và tạo thành sóng.
Sóng thần có phải do gió không?
Không. Sóng thần chủ yếu do động đất, núi lửa phun hoặc lở đất ngầm dưới đáy biển.
Thuỷ triều do đâu mà có?
Do sức hút của Mặt Trăng và một phần Mặt Trời lên nước biển, làm mực nước dâng lên rút xuống theo chu kì.
Yếu tố nào quyết định độ cao của sóng?
Tốc độ gió, thời gian gió thổi và độ dài vùng biển mà gió thổi qua.