Trả lời nhanh
Phát biểu đúng về thạch quyển là: thạch quyển bao gồm vỏ Trái Đất và phần trên cùng của lớp manti, độ dày khoảng 100 km, ở trạng thái rắn. Phần này tạo thành lớp “vỏ cứng” ngoài cùng của hành tinh. Các mảng kiến tạo mà em học ở bài sau chính là những mảnh của thạch quyển, trôi chậm trên lớp vật chất mềm hơn nằm ngay bên dưới.
Thạch quyển nằm ở đâu trong cấu trúc Trái Đất?
Trái Đất có cấu trúc từ ngoài vào trong gồm: vỏ Trái Đất, lớp manti và nhân. Thạch quyển không phải một lớp riêng ngang hàng với ba lớp đó mà là sự ghép của lớp ngoài cùng với phần mỏng trên cùng của lớp tiếp theo.
Vì sao phải ghép vỏ với phần trên của manti?
Hai phần này có chung tính chất cơ học: đều rắn và giòn, dễ nứt gãy khi chịu lực. Bên dưới là lớp vật chất quánh dẻo hơn, cho phép các mảng thạch quyển dịch chuyển. Người ta gộp theo tính chất cứng chứ không theo thành phần hoá học.
So sánh vỏ Trái Đất, manti và thạch quyển
| Đối tượng | Vị trí | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Vỏ Trái Đất | Ngoài cùng | Mỏng nhất, gồm vỏ lục địa và vỏ đại dương |
| Lớp manti | Dưới vỏ, tới độ sâu khoảng 2900 km | Chiếm phần lớn thể tích Trái Đất, có phần quánh dẻo |
| Thạch quyển | Vỏ + phần trên cùng manti | Rắn, dày khoảng 100 km, chia thành các mảng kiến tạo |
Loại trừ các phát biểu sai thường gặp
- “Thạch quyển chỉ là vỏ Trái Đất”: sai, vì còn gồm phần trên cùng của manti.
- “Thạch quyển là toàn bộ lớp manti”: sai, manti dày tới khoảng 2900 km còn thạch quyển chỉ mỏng cỡ 100 km.
- “Thạch quyển ở trạng thái lỏng”: sai, thạch quyển là phần rắn; vật chất lỏng ở nhân ngoài hoặc magma cục bộ.
- “Thạch quyển có độ dày đều nhau ở mọi nơi”: sai, dưới đại dương mỏng hơn, dưới các dãy núi lớn dày hơn.
Vai trò của thạch quyển
Thạch quyển là nơi diễn ra các hoạt động địa chất: động đất, núi lửa, tạo núi. Đồng thời đây là “nền” để hình thành đất, nơi con người sinh sống và khai thác khoáng sản.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ công thức: Thạch quyển = Vỏ + một “lớp da” của manti. “Thạch” nghĩa là đá, “quyển” là lớp, vậy thạch quyển là lớp đá cứng bao quanh Trái Đất.
Luyện tập có đáp án
- Các mảng kiến tạo là bộ phận của lớp nào? Là các mảnh của thạch quyển.
- Nhân ngoài của Trái Đất ở trạng thái nào? Trạng thái lỏng, không thuộc thạch quyển.
- Vì sao động đất thường xảy ra ở ranh giới các mảng? Vì ở đó thạch quyển bị nén ép hoặc tách ra, các khối đá cứng bị nứt gãy và giải phóng năng lượng.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm thạch quyển với khí quyển hoặc thuỷ quyển vì cùng có đuôi “quyển”.
- Cho rằng độ dày thạch quyển bằng độ dày vỏ Trái Đất.
- Quên rằng ranh giới các lớp là sự phân chia theo tính chất, không phải đường kẻ rõ rệt.
Câu hỏi thường gặp
Thạch quyển gồm những gì?
Thạch quyển gồm vỏ Trái Đất và phần trên cùng của lớp manti, ở trạng thái rắn, độ dày khoảng 100 km.
Thạch quyển khác lớp manti ở điểm nào?
Manti là lớp dày tới khoảng 2900 km, còn thạch quyển chỉ gồm phần trên cùng của manti ghép với vỏ Trái Đất, dày khoảng 100 km.
Các mảng kiến tạo liên quan gì đến thạch quyển?
Thạch quyển không liền một khối mà bị chia thành nhiều mảng kiến tạo, các mảng này dịch chuyển chậm chạp trên lớp vật chất quánh dẻo bên dưới.
Thạch quyển có ý nghĩa gì với con người?
Đây là nơi diễn ra động đất, núi lửa, đồng thời là nền cho đất đai, khoáng sản và hoạt động sống, sản xuất của con người.