Trả lời nhanh
Phát biểu “Tốc độ của một vật cho biết quãng đường vật đi được dài hay ngắn” là sai. Tốc độ của một vật cho biết vật chuyển động nhanh hay chậm. Lý do: tốc độ là quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian (v = s/t), nên nó phụ thuộc cả quãng đường lẫn thời gian chứ không chỉ riêng quãng đường.
Vì sao phương án “quãng đường dài hay ngắn” không đúng?
Quãng đường s chỉ cho biết vật đã đi được bao xa. Một vật có thể đi rất xa nhưng mất nhiều thời gian, khi đó nó vẫn chuyển động chậm. Ngược lại, một vật đi quãng đường ngắn nhưng trong thời gian rất ngắn thì vẫn chuyển động nhanh.
Vì vậy, muốn biết nhanh hay chậm ta phải so sánh quãng đường đi được trong cùng một khoảng thời gian. Đại lượng làm việc đó chính là tốc độ.
Tốc độ là gì? Công thức và đơn vị
Tốc độ cho biết mức độ nhanh, chậm của chuyển động và được xác định bằng quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian.
v = s / t, trong đó s là quãng đường, t là thời gian đi hết quãng đường đó.
| Đơn vị quãng đường | Đơn vị thời gian | Đơn vị tốc độ |
|---|---|---|
| mét (m) | giây (s) | m/s |
| kilômét (km) | giờ (h) | km/h |
Quy đổi hay dùng: 1 m/s = 3,6 km/h. Mẹo nhớ: đổi từ m/s sang km/h thì nhân 3,6; đổi từ km/h sang m/s thì chia 3,6.
Ví dụ minh hoạ: đi xa hơn chưa chắc nhanh hơn
Ví dụ tự đặt: xe A đi 100 m trong 10 s; xe B đi 150 m trong 30 s.
- Tốc độ xe A: vA = 100 : 10 = 10 m/s.
- Tốc độ xe B: vB = 150 : 30 = 5 m/s.
Xe B đi được quãng đường dài hơn nhưng tốc độ nhỏ hơn, tức là chuyển động chậm hơn xe A. Ví dụ này cho thấy chỉ nhìn quãng đường thì sẽ kết luận sai.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tốc độ với quãng đường: thấy số km lớn là cho rằng nhanh. Hãy luôn hỏi “trong bao lâu?”.
- Nhầm tốc độ với thời gian: thời gian đi ít hơn chỉ cho thấy nhanh hơn khi hai vật đi cùng quãng đường.
- So sánh khác đơn vị: 15 m/s và 40 km/h phải đổi về cùng đơn vị rồi mới so sánh (15 m/s = 54 km/h, nên lớn hơn).
Bài tập luyện tập
- Một người đi bộ với tốc độ 1,5 m/s trong 20 phút. Tính quãng đường đã đi.
Đáp án: 20 phút = 1200 s; s = v·t = 1,5 × 1200 = 1800 m. - Đổi 36 km/h sang m/s và 5 m/s sang km/h.
Đáp án: 36 : 3,6 = 10 m/s; 5 × 3,6 = 18 km/h. - Vật 1 đi 120 m trong 20 s; vật 2 chuyển động với tốc độ 54 km/h. Vật nào nhanh hơn?
Đáp án: v1 = 120 : 20 = 6 m/s = 21,6 km/h; v2 = 54 km/h = 15 m/s. Vật 2 nhanh hơn.
Ghi nhớ
Tốc độ trả lời cho câu hỏi “nhanh hay chậm?”, còn quãng đường trả lời cho câu hỏi “đi được bao xa?”. Gặp câu trắc nghiệm về ý nghĩa tốc độ, hãy chọn phương án nói về mức độ nhanh, chậm của chuyển động.
Câu hỏi thường gặp
Tốc độ của một vật cho biết điều gì?
Tốc độ cho biết vật chuyển động nhanh hay chậm, được tính bằng quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian.
Công thức tính tốc độ là gì?
v = s/t, với s là quãng đường đi được và t là thời gian đi hết quãng đường đó.
Đổi m/s sang km/h như thế nào?
Nhân với 3,6. Ví dụ 10 m/s = 36 km/h. Ngược lại, đổi km/h sang m/s thì chia cho 3,6.
Vật đi quãng đường dài hơn có chuyển động nhanh hơn không?
Chưa chắc. Phải xét cả thời gian: vật đi xa hơn nhưng mất nhiều thời gian hơn nhiều vẫn có thể có tốc độ nhỏ hơn.