Các bào quan có màng kép bao bọc là nhân, lưới nội chất và lysosome?

Đề bài và cách hiểu đúng

Câu hỏi quen thuộc: “Các bào quan có màng kép bao bọc là: nhân, lưới nội chất và lysosome…”. Ở đây phương án đầu tiên ghép sai cấu trúc. Muốn làm đúng, em chỉ cần biết mỗi bào quan có bao nhiêu lớp màng.

“Màng kép” nghĩa là bao quanh bào quan có hai lớp màng (mỗi lớp màng lại là một lớp kép phospholipid). Đừng nhầm với “màng sinh chất có hai lớp phospholipid”.

Phân loại bào quan theo số lớp màng

Vì sao phương án “nhân, lưới nội chất, lysosome” sai?

• Nhân: được bao bởi màng nhân gồm hai lớp màng, trên đó có các lỗ nhân để trao đổi chất với tế bào chất. Phần này đúng.
• Lưới nội chất: là hệ thống ống và túi dẹp thông với nhau, chỉ có một lớp màng đơn. Phần này sai.
• Lysosome: là túi nhỏ chứa enzyme thuỷ phân, chỉ có một lớp màng đơn. Phần này sai.

Chỉ cần một thành phần sai là cả phương án sai. Đây là kiểu “bẫy” thường gặp: ba cấu trúc đứng cạnh nhau, trong đó chỉ một cái đúng.

Vì sao ty thể và lục lạp có màng kép?

• Ty thể: màng ngoài nhẵn, màng trong gấp nếp thành các mào để tăng diện tích cho chuỗi truyền electron hô hấp.
• Lục lạp: màng ngoài và màng trong bao quanh chất nền (stroma), bên trong có hệ thống thylakoid chứa diệp lục.
• Cả hai đều có DNA vòng riêng và ribosome riêng, tự nhân đôi được. Đặc điểm này được giải thích bằng giả thuyết nội cộng sinh: tổ tiên của chúng là vi khuẩn sống trong tế bào nhân thực.

Mẹo nhớ nhanh

• Nhớ cụm “nhân – ty – lục” là 3 cấu trúc màng kép.
• Những bào quan thuộc hệ thống nội màng (lưới nội chất, Golgi, lysosome) đều là túi hoặc ống nên chỉ cần màng đơn.
• Bào quan nào liên quan đến chuyển hoá năng lượng (ty thể, lục lạp) thì có màng kép.

Lỗi sai thường gặp

• Cho rằng lưới nội chất có màng kép vì nó “uốn lượn nhiều lớp”. Thực ra đó là một màng đơn gấp thành túi, ống.
• Quên rằng nhân là cấu trúc có màng kép nên bỏ sót nhân khi liệt kê.
• Nghĩ ribosome có màng. Ribosome không có màng bao bọc.
• Nghĩ rằng tế bào động vật có lục lạp. Lục lạp chỉ có ở tế bào thực vật và tảo.

Bài luyện tập

1. Trong các cấu trúc: ribosome, lysosome, ty thể, bộ máy Golgi, cấu trúc nào có màng kép? Đáp án: chỉ ty thể.
2. Tế bào cơ tim của người có những cấu trúc nào có màng kép? Đáp án: nhân và ty thể (không có lục lạp vì là tế bào động vật).
3. Vì sao ty thể và lục lạp được gọi là các bào quan “bán tự trị”? Đáp án: vì chúng có DNA và ribosome riêng, tự tổng hợp được một số protein và tự nhân đôi.