Trả lời nhanh
Amin bậc hai thường gặp nhất là đimetylamin (CH3)2NH (hay CH3–NH–CH3). Còn metylamin CH3NH2 là amin bậc một, vì nitơ chỉ liên kết với một gốc hiđrocacbon. Bậc của amin bằng số gốc hiđrocacbon gắn trực tiếp với nguyên tử N.
Bậc của amin được xác định thế nào?
Amin là dẫn xuất của amoniac (NH3) khi thay thế một hoặc nhiều nguyên tử H bằng gốc hiđrocacbon. Bậc của amin là số nguyên tử H trong NH3 đã bị thay thế, tức số gốc hiđrocacbon liên kết trực tiếp với N.
| Bậc | Đặc điểm | Ví dụ |
|---|---|---|
| Bậc một | R–NH2 (1 gốc R trên N) | CH3NH2 (metylamin), C2H5NH2 (etylamin), C6H5NH2 (anilin) |
| Bậc hai | R–NH–R’ (2 gốc trên N) | (CH3)2NH (đimetylamin), CH3NHC2H5 (etylmetylamin) |
| Bậc ba | R3N (3 gốc trên N) | (CH3)3N (trimetylamin) |
Vì sao metylamin không phải amin bậc hai?
Trong CH3NH2, nguyên tử N chỉ nối với một nhóm –CH3 và còn hai nguyên tử H. Chỉ một H của NH3 bị thay thế nên đây là amin bậc một. Tên có tiền tố “metyl” (một gốc) cũng gợi ý điều đó.
Muốn có amin bậc hai, N phải gắn với hai gốc hiđrocacbon, chỉ còn một H. Với hai gốc metyl giống nhau, ta gọi là đimetylamin; hai gốc khác nhau thì đọc tên lần lượt, ví dụ etylmetylamin.
Loại trừ các phương án hay gặp
Nếu đề cho các lựa chọn quen thuộc, bạn có thể đối chiếu như sau:
- Metylamin CH3NH2: bậc một → loại.
- Phenylamin (anilin) C6H5NH2: N gắn một gốc phenyl → bậc một → loại.
- Etylamin C2H5NH2: bậc một → loại.
- Trimetylamin (CH3)3N: N gắn ba gốc → bậc ba → loại.
- Đimetylamin (CH3)2NH: N gắn hai gốc → bậc hai → chọn.
Lưu ý: trang này chưa có bản đề gốc đầy đủ nên các phương án trên là những chất thường xuất hiện trong dạng câu hỏi này; nếu đề của bạn có chất khác, hãy áp dụng đúng quy tắc đếm gốc gắn trên N.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm với bậc của ancol/cacbon. Bậc amin tính theo số gốc trên N, không tính theo bậc của nguyên tử C. Ví dụ (CH3)2CH–NH2 (isopropylamin) có cacbon bậc hai nhưng vẫn là amin bậc một.
- Đếm số nhóm CH3 trong tên mà quên vị trí. Phải xem các gốc có nối trực tiếp với N hay không.
- Cho rằng anilin là bậc hai vì có vòng benzen. Vòng benzen chỉ là một gốc phenyl, nên anilin là bậc một.
Mẹo nhớ nhanh
Đếm số H còn lại trên N: còn 2 H → bậc một; còn 1 H → bậc hai; không còn H → bậc ba. Công thức dạng R–NH–R’ (có đúng một liên kết N–H) chính là amin bậc hai.
Bài luyện tập
- Amin có công thức phân tử C3H9N, thuộc bậc hai là chất nào?
Đáp án: CH3–NH–C2H5 (etylmetylamin). Bốn đồng phân của C3H9N gồm propylamin, isopropylamin (bậc một), etylmetylamin (bậc hai), trimetylamin (bậc ba). - Isopropylamin (CH3)2CH–NH2 là amin bậc mấy?
Đáp án: Bậc một, vì N chỉ gắn một gốc isopropyl. - Có bao nhiêu đồng phân amin bậc hai có công thức C4H11N?
Đáp án: 3 đồng phân: CH3NHCH2CH2CH3, CH3NHCH(CH3)2, C2H5NHC2H5.
Câu hỏi thường gặp
Metylamin là amin bậc mấy?
Metylamin CH3NH2 là amin bậc một vì nguyên tử nitơ chỉ liên kết với một gốc hiđrocacbon (–CH3) và còn hai nguyên tử H.
Amin bậc hai có công thức tổng quát thế nào?
Amin bậc hai có dạng R–NH–R', trong đó R và R' là gốc hiđrocacbon, có thể giống hoặc khác nhau. Ví dụ đimetylamin (CH3)2NH.
Anilin có phải amin bậc hai không?
Không. Anilin C6H5NH2 chỉ có một gốc phenyl gắn với N nên là amin bậc một, dù có vòng benzen.
Bậc của amin có giống bậc của ancol không?
Không. Bậc amin tính theo số gốc hiđrocacbon gắn trực tiếp với N, còn bậc ancol tính theo bậc của nguyên tử cacbon mang nhóm OH.