Trả lời nhanh
Dân cư Mỹ Latinh có quy mô khá lớn (hơn 600 triệu người), thành phần đa dạng do nhiều dòng người hoà huyết, phân bố không đều và tỉ lệ dân thành thị rất cao (khoảng 80%). Điểm đặc trưng nhất là đô thị hoá tự phát, diễn ra nhanh nhưng không gắn với công nghiệp hoá nên sinh ra khu ổ chuột, thất nghiệp và nhiều vấn đề xã hội.
Đề bài “Dân cư Mỹ Latinh có đặc điểm nào sau đây?” hoặc “Trình bày đặc điểm đô thị hoá khu vực Mỹ Latinh” đều xoay quanh một nhóm ý cố định. Bạn nắm chắc các ý dưới đây thì làm được cả trắc nghiệm lẫn tự luận.
1. Đặc điểm dân cư Mỹ Latinh
- Quy mô dân số lớn: khu vực có hơn 600 triệu người. Tỉ lệ gia tăng dân số đã giảm so với giữa thế kỉ XX nhưng vẫn cao hơn mức trung bình của nhiều khu vực phát triển.
- Thành phần dân cư đa dạng: người bản địa (Anh-điêng), người gốc Âu (chủ yếu từ Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha), người gốc Phi (bị đưa sang làm nô lệ) và các nhóm người lai (mestizo, mulatto, zambo). Sự hoà huyết lâu dài tạo nên nền văn hoá pha trộn.
- Ngôn ngữ, tôn giáo khá thống nhất: chủ yếu dùng tiếng Tây Ban Nha (riêng Brasil dùng tiếng Bồ Đào Nha); phần lớn dân cư theo Công giáo.
- Phân bố không đều: dân cư tập trung ở ven biển, đồng bằng ven sông, cao nguyên có khí hậu ôn hoà và các đô thị lớn; thưa thớt ở rừng Amazon, vùng núi cao Andes, vùng khô hạn.
- Chênh lệch giàu nghèo lớn: đất đai và của cải tập trung trong tay tầng lớp nhỏ, trong khi nhiều người dân nghèo thiếu việc làm ổn định.
2. Đặc điểm đô thị hoá
- Tỉ lệ dân thành thị cao: khoảng 80% dân số, thuộc loại cao nhất trong các khu vực đang phát triển, ngang với nhiều nước phát triển.
- Tốc độ nhanh, mang tính tự phát: đô thị hoá diễn ra khi công nghiệp hoá chưa phát triển tương ứng, nên số người vào thành phố vượt xa khả năng tạo việc làm và cung cấp dịch vụ.
- Nhiều siêu đô thị: như São Paulo, Mexico City, Buenos Aires, Rio de Janeiro, Lima, Bogotá… Dân cư dồn vào một vài thành phố lớn.
- Hậu quả: khu ổ chuột (favela ở Brasil) mở rộng ven đô, thất nghiệp và thiếu việc làm, tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường, quá tải giao thông, nhà ở, y tế, giáo dục.
3. Vì sao đô thị hoá ở Mỹ Latinh lại “tự phát”?
- Nông thôn bị “đẩy”: ruộng đất tập trung ở các đại điền chủ, nông dân không có hoặc thiếu đất nên bỏ ra thành phố.
- Thành phố “hút”: người dân kì vọng có việc làm và thu nhập cao hơn, dù thực tế công nghiệp chưa đủ sức tuyển dụng.
- Kết quả: họ làm công việc không ổn định (buôn bán nhỏ, dịch vụ giản đơn), sống ở nơi ở tạm bợ. Đó là lí do đô thị hoá nhanh nhưng chất lượng sống không tăng tương ứng.
4. Cách loại trừ phương án khi làm trắc nghiệm
| Nhận định thường gặp | Đúng/Sai | Lí do |
|---|---|---|
| Dân cư thuần nhất về chủng tộc | Sai | Có người bản địa, gốc Âu, gốc Phi và người lai. |
| Tỉ lệ dân thành thị cao | Đúng | Khoảng 80% dân số. |
| Đô thị hoá gắn chặt với công nghiệp hoá | Sai | Đô thị hoá diễn ra tự phát, đi trước công nghiệp hoá. |
| Dân cư phân bố đồng đều | Sai | Tập trung ven biển, đồng bằng; thưa ở Amazon, Andes. |
| Tỉ lệ dân thành thị thấp, dân chủ yếu ở nông thôn | Sai | Ngược với thực tế. |
Mẹo nhớ: “Đông – Lai – Thị cao – Tự phát”. Gặp phương án nói về “đồng nhất”, “đồng đều” hay “đô thị hoá do công nghiệp hoá” thì gần như chắc chắn là sai.
5. Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đô thị hoá ở Mỹ Latinh với đô thị hoá ở châu Âu, Bắc Mỹ (đô thị hoá gắn với công nghiệp hoá, có quy hoạch).
- Chỉ ghi “tỉ lệ dân thành thị cao” mà quên nêu hậu quả. Bài tự luận cần có cả đặc điểm lẫn hệ quả.
- Viết dân Mỹ Latinh toàn người bản địa. Thực tế người lai và gốc Âu chiếm phần đáng kể.
6. Luyện tập
Câu 1. Đặc điểm nào sau đây đúng với đô thị hoá ở Mỹ Latinh?
A. Diễn ra chậm, tỉ lệ dân thành thị thấp. B. Diễn ra tự phát, không gắn với công nghiệp hoá. C. Gắn chặt với quá trình công nghiệp hoá. D. Chỉ xuất hiện ở vùng ven biển nhỏ hẹp.
Đáp án: B. A sai vì tỉ lệ dân thành thị cao; C sai vì đô thị hoá đi trước công nghiệp hoá; D sai vì có nhiều siêu đô thị lớn.
Câu 2. Nêu hai nguyên nhân khiến nông dân Mỹ Latinh di cư ra thành phố.
Gợi ý: ruộng đất tập trung trong tay đại điền chủ nên nông dân thiếu đất; thành phố hứa hẹn việc làm và thu nhập cao hơn nông thôn.
Câu 3. Kể tên ba hậu quả xã hội của đô thị hoá tự phát.
Gợi ý: khu ổ chuột mở rộng, thất nghiệp và thiếu việc làm, tệ nạn xã hội và ô nhiễm môi trường (chọn ba trong các ý này).
Câu hỏi thường gặp
Dân cư Mỹ Latinh có đặc điểm nào nổi bật nhất?
Nổi bật nhất là thành phần đa dạng do hoà huyết giữa người bản địa, gốc Âu và gốc Phi, cùng tỉ lệ dân thành thị rất cao (khoảng 80%) với đô thị hoá mang tính tự phát.
Vì sao đô thị hoá ở Mỹ Latinh được gọi là tự phát?
Vì người dân di cư vào thành phố do thiếu đất canh tác ở nông thôn chứ không phải do công nghiệp hoá tạo việc làm, nên đô thị hoá đi trước phát triển kinh tế và thiếu quy hoạch.
Hậu quả chính của đô thị hoá tự phát ở Mỹ Latinh là gì?
Là sự mở rộng các khu ổ chuột, thất nghiệp và thiếu việc làm, tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng ở các thành phố lớn.
Ngôn ngữ chính của Mỹ Latinh là gì?
Chủ yếu là tiếng Tây Ban Nha; riêng Brasil dùng tiếng Bồ Đào Nha. Phần lớn dân cư theo Công giáo.