Trả lời nhanh
Giống cây trồng ảnh hưởng rất lớn đến năng suất: giống quyết định tiềm năng (mức tối đa) mà cây có thể đạt, cùng với chất lượng nông sản, thời gian sinh trưởng và khả năng chống chịu sâu bệnh, thời tiết bất lợi. Cùng điều kiện đất, nước, phân bón, giống tốt cho năng suất cao và ổn định hơn giống kém.
Giống cây trồng là gì?
Giống cây trồng là tập hợp các cây có chung đặc điểm di truyền (hình dạng, thời gian sinh trưởng, năng suất, chất lượng…) và truyền được cho đời sau. Mỗi giống mang sẵn một “bản thiết kế” riêng. Điều kiện chăm sóc chỉ giúp cây thể hiện được bao nhiêu phần của bản thiết kế đó.
Giống cây trồng ảnh hưởng đến năng suất như thế nào?
- Quyết định tiềm năng năng suất. Mỗi giống có một “trần” năng suất riêng. Giống tốt (lúa lai, ngô lai, giống cải tiến…) có số bông, số hạt, khối lượng hạt… cao hơn giống địa phương cũ. Dù chăm sóc rất tốt, giống kém vẫn không vượt quá trần của nó.
- Quyết định chất lượng nông sản. Giống khác nhau cho hạt gạo dài hay ngắn, thơm hay không, quả ngọt hay chua, ít hay nhiều vitamin. Chất lượng cao giúp bán được giá, nên thu nhập tăng dù sản lượng chưa chắc tăng.
- Quyết định thời gian sinh trưởng. Giống ngắn ngày giúp né mưa bão, hạn mặn, tăng vụ trong năm; nhờ vậy tổng sản lượng trên một diện tích đất tăng lên.
- Quyết định khả năng chống chịu. Giống kháng sâu bệnh, chịu hạn, chịu mặn, chịu úng ít bị thiệt hại, nên năng suất thực tế ổn định hơn và giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật.
- Quyết định tính thích nghi. Mỗi giống hợp với một vùng và một mùa vụ. Trồng sai vùng, sai vụ thì giống tốt cũng cho năng suất thấp.
- Ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất. Giống phù hợp với cơ giới hoá, thu hoạch đồng loạt, và đáp ứng tốt với phân bón nên đầu tư cùng một lượng phân vẫn cho thu hoạch cao hơn.
Ví dụ minh hoạ (số liệu tự đặt để dễ hình dung)
Hai ruộng cùng diện tích, cùng loại đất, cùng lượng phân và cách chăm sóc. Ruộng A trồng giống cũ, bị đạo ôn nặng, thu 4 tấn thóc/ha. Ruộng B trồng giống cải tiến, kháng đạo ôn, thu 6 tấn thóc/ha. Chênh lệch 2 tấn đến chủ yếu từ giống. Đây chỉ là con số giả định, không phải số liệu thống kê thực tế.
Giống chỉ là một trong nhiều yếu tố
Năng suất cây trồng còn phụ thuộc đất, nước, phân bón, thời tiết, kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Giống tốt chỉ phát huy khi được trồng đúng thời vụ, đúng kỹ thuật. Vì thế người nông dân nói: “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” nhưng thực tế ngày nay giống được xem là yếu tố then chốt, vì nó đặt ra giới hạn cho mọi yếu tố còn lại.
| Yếu tố | Vai trò |
|---|---|
| Giống | Quyết định tiềm năng, chất lượng, chống chịu |
| Đất, nước | Cung cấp nơi sống, chất dinh dưỡng, nước |
| Phân bón | Giúp cây phát huy tiềm năng của giống |
| Chăm sóc, phòng sâu bệnh | Hạn chế thiệt hại, giữ năng suất thực tế |
Tiêu chí của một giống cây trồng tốt
- Sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu, đất đai của địa phương.
- Có năng suất cao và ổn định.
- Chất lượng nông sản tốt, đáp ứng nhu cầu thị trường.
- Chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện bất lợi.
Làm thế nào để có giống tốt?
Các phương pháp chọn tạo giống thường gặp là: chọn lọc (giữ lại cá thể tốt nhất), lai giống (kết hợp ưu điểm của hai giống bố mẹ), gây đột biến (dùng tác nhân vật lí, hoá học) và công nghệ sinh học như nuôi cấy mô. Sau khi tạo ra, giống phải được khảo nghiệm trước khi đưa vào sản xuất đại trà.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng chỉ cần bón nhiều phân là năng suất tăng mãi. Thực ra mỗi giống có giới hạn, bón quá mức còn làm cây dễ nhiễm bệnh.
- Chọn giống chỉ vì “năng suất cao” mà bỏ qua việc giống có hợp vùng và mùa vụ hay không.
- Dùng lại hạt từ vụ trước của giống lai (F1): thế hệ sau phân li nên năng suất giảm mạnh.
Bài luyện tập
- Vì sao cùng chăm sóc như nhau mà hai giống lúa lại cho năng suất khác nhau?
Đáp án: Vì hai giống có đặc điểm di truyền khác nhau (số bông, số hạt, khả năng chống chịu…), tức tiềm năng năng suất khác nhau. - Một vùng hay bị ngập úng cuối vụ. Nên chọn giống như thế nào?
Đáp án: Chọn giống ngắn ngày để thu hoạch trước mùa ngập, hoặc giống chịu úng tốt, và gieo trồng đúng thời vụ. - Nêu hai lí do vì sao giống kháng sâu bệnh giúp tăng hiệu quả kinh tế.
Đáp án: Giảm thiệt hại do sâu bệnh nên năng suất ổn định; giảm chi phí thuốc và công phun, đồng thời nông sản an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giống cây trồng có phải là yếu tố duy nhất quyết định năng suất không?
Không. Giống quyết định tiềm năng năng suất, nhưng năng suất thực tế còn phụ thuộc đất, nước, phân bón, thời tiết, kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Vì sao giống tốt vẫn có thể cho năng suất thấp?
Vì trồng sai vùng, sai thời vụ, đất thiếu dinh dưỡng, thiếu nước hoặc bị sâu bệnh thì cây không phát huy hết tiềm năng di truyền của giống.
Giống cây trồng tốt cần có những tiêu chí nào?
Sinh trưởng tốt ở địa phương, năng suất cao và ổn định, chất lượng nông sản tốt, chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi.
Các phương pháp chọn tạo giống cây trồng phổ biến là gì?
Chọn lọc, lai giống, gây đột biến và công nghệ sinh học như nuôi cấy mô.